Versplinterkosten

Na het feest van de democratie, is de kater voor het bestuur.

Reflecterend op de uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen van woensdag –samen te vatten als versplintering van gemeenteraden – moest ik plots aan de urgent/belangrijk-matrix denken. Daar was ik blij mee, omdat die helpt onder woorden te brengen waarom die versplintering problematisch is. Denk even mee.

. Foto vk

Versplintering is het verschijnsel dat er steeds minder grote partijen zijn en steeds meer kleine. Eenmansfracties zijn in sommige raden woensdag zelfs zeer talrijk geworden. Ook in het parlement neemt het aantal fracties toe.

Dit heeft een positieve kant. Blijkbaar doet politieke besluitvorming ertoe. En dus nemen mensen de moeite om een partij op te richten en anderen de moeite erop te stemmen. De democratie leeft. Niet onbelangrijk hierbij is dat ‘nieuwe toetreders’ in gevestigde markten vernieuwing brengen, een argument dat economen altijd als muziek in de oren klinkt.

Deze vernieuwing kan op twee manieren uitpakken. In Frankrijk kwam en zag Emmanuel Macron en won in een vloek en een zucht politieke dominantie. De huidige president liet de gevestigde partijen gedecimeerd en in verbijstering en verwarring achter. In dit geval leidt vernieuwing dus tot inhoudelijk ander bestuur.

In Nederland pakt vernieuwing vooralsnog anders uit, althans meestal. Er zijn in gemeenteland voorbeelden van nieuwe toetreders die in hun gemeente groot worden en een dominante plek opeisen in het bestuur (denk maar aan Leefbaar in Rotterdam). Dit is dus analoog aan de Franse vernieuwing. Maar het effect in Nederland is toch vooral versplintering en eenmansfracties, en die veranderen de inhoud van het bestuur niet zozeer, maar maken het besturen vooral moeilijk.

Moeilijk 1. Op korte termijn is de vorming van een coalitie die stad of dorp zal besturen lastiger. Hoe meer partijen nodig zijn voor een meerderheid in de raad, des te lastiger de coalitieonderhandelingen zijn, des te groter de kans op onwerkbaar compromis-beleid, en des te meer kans op ‘gedoe onderweg’.

Moeilijk 2. Versplintering maakt besturen op ‘grote kwesties’ lastiger. En hiermee zijn we dan bij de urgent/belangrijk-matrix. Met een grote kwestie bedoel ik een belangrijk vraagstuk dat om een lange bestuurlijke adem vraagt. Denk op nationaal niveau bijvoorbeeld aan de hervorming van het pensioenstelsel; denk op lokaal niveau aan het heruitvinden van Rotterdam-Zuid of de aanleg van een nieuwe metrolijn in Amsterdam. Mijn hypothese zou zijn dat versplintering ertoe bijdraagt dat politiek zich concentreert op (vermeende) urgente kwesties, de dingetjes van de dag. En dat wat belangrijk is, zeker als er op korte termijn weinig urgentie bij wordt gevoeld, naar de achtergrond gedrongen wordt.

De vernieuwing op de kiezersmarkt, met al die vrolijk vernieuwende eenmansfracties, leidt dus doorgaans niet tot een verandering van de inhoud van het bestuur (zoals in Frankrijk en Rotterdam), maar tot lastiger bestuur dat slechter beleid maakt en dat inzake de ‘grote kwesties’ impotenter wordt.

Het feest mag dus voor de democratie zijn, de kater is voor het bestuur. Het is niet moeilijk hierbij een zelfversterkend mechanisme te herkennen. Versplintering veroorzaakt slechter bestuur; slechter bestuur veroorzaakt ontevredenheid van de kiezers met de besturende partijen; de ontevredenheid is de voedingsbodem voor nieuwe partijen; met als resultaat verdere versplintering van het politiek landschap, wat weer slechter bestuur veroorzaakt; et cetera.

Deze versplinterkosten zijn op zichzelf dan weer een voorbeeld van zo’n ‘grote kwestie’ waar in de versplinterde politiek weinig aandacht voor is. Wel belangrijk, niet urgent.

Onoplosbaar? Tuurlijk niet. Denk bijvoorbeeld aan het inbouwen van een klein kiesdrempeltje.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek. Reageren? Email: frank@argumentenfabriek.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.