Opinie

'Verlos ons van de teloorgangsporno'

Van schroom is geen sprake meer. Iedereen vreet het verhaal van de gevallen hoogleraar of voetballer, schrijft Mark de Bruijn. 'Wie alvast de rechten claimt op het verhaal van Badr Hari of Bram Moszkowicz (aan één boek niet genoeg) heeft straks de bestseller van 2013.'

Andy van der Meijde tijdens een oefeninterland in 2004.Beeld ANP

Nederlandse media - ook deze krant - maken ruim baan voor het verhaal van de aan lager wal geraakte wetenschapper, voetballer of wielrenner. Of ze nu Andy van der Meijde heten of Diederik Stapel, de ontspoorde ziel met z'n boetedoening verkóópt. Al is van echte boetedoening geen sprake en is het ook maar de vraag of de ontvanger er iets van leren wil. Het is teloorgangsporno. En die behaagt ons blijkbaar meer dan ooit.

Wie alvast de rechten claimt op het verhaal van Badr Hari of Bram Moszkowicz (aan één boek niet genoeg) heeft straks de bestseller van 2013. En anders wacht er nog een arsenaal van verdwaalde voetbalmiljonairs, waarbij de biografie van -wie kent 'm nog- subtopper Glen Helder al in de maak is. Het maakt niet eens uit of het echte sterren waren. Het predikaat 'talent in de wetenschap' mag ook. Details willen we, vermakelijkheden, persoonlijk verval.

Emotionele pornografie
Van schroom is geen sprake meer. Dit soort emotionele pornografie is al een tijdje niet meer het exclusieve domein van entertainment-media. Iedereen vreet het verhaal van de gevallen hoogleraar of voetballer, niet alleen de acteurs zijn inwisselbaar geworden maar ook hun publiek. Het is een bijna logische overtreffende trap ook, na alle real-life terreur en de sterrenkwekerij op televisie. Wannabee-idolen die onder warmtelampen in studio's worden opgefokt als kuikens voor de slacht.

Met je laatste beetje waardigheid als wisselgeld op zoek naar een podium. Televisie bestaat nu eenmaal bij de gratie van het nog schaamtelozer zijn dan een vorig format.

En nu is er de teloorgangspornofiguur. Ook bij hem overheerst de hang naar aandacht, alleen is televisie niet meer het doel maar slechts een middel, een verlengstuk voor zijn verhaal. Zijn ondergang mag ineens gezien worden, nu ook door een publiek dat normaal gesproken wegkijkt bij zoveel persoonlijk drama. De biecht mag zich verheugen op een warm applaus, toch nog een beetje erkenning. Verval is in tijden van crisis nooit ver weg. Ook al zit de hoofdrolspeler meer dan waarschijnlijk nog in een zwaar verwerkingsproces. In de nasleep van een affaire die zijn leven blijvend getekend heeft. Maar we hebben zijn goedkeuring om ons er kapot bij te amuseren. Al zou hij waarschijnlijk beter gebaat zijn bij een grondige behandeling in gepaste stilte dan bij deze -waarschijnlijk laatste- oprisping op een publiek toneel. Blijkbaar geven dollartekens in zo'n benarde situatie eerder de doorslag dan werkelijke bezinning.

En respect, het woord zou eens niet vallen. Zoveel zelfkastijding, chapeau. Hij, de gevallen held mag de schaamte ook voorbij gaan, want wij de toeschouwers hebben de regels van het voyeurisme wat opgerekt. Zo kunnen ook die noodlijdende uitgevers weereens wat anders verkopen dan een Scandinavische thriller. Over teloorgang gesproken.

Wielermaffia
Ook ik laat mij als lezer meevoeren, ja. Ook zo'n recent voorbeeld: 'de wielermaffia', het verhaal van de voormalig über-gedrogeerde subtopper Tyler Hamilton. Inmiddels beter bekend als de kroongetuige die Lance Armstrong aan het wankelen bracht. Vervoering en verbazing gaan bij het lezen van zijn getuigenis hand in hand, net als bij Stapel en Van der Meijde. Wie zich vóór het lezen niet een paar fundamentele vragen stelt is overgeleverd. Je wordt meegenomen door het verhaal, de beklijvende details en de manier waarop de anti-held de omstandigheden schetst die hem aanzetten tot zijn daden. Het is moeilijk dan kritisch te blijven.

Maar hoe overtuigend en betrouwbaar is Tyler Hamilton nog? Een andere naam invullen mag ook. Hoe overtuigend zijn die excuses nog? Dat hij zijn oude vriend jaren later pootje heeft gelicht is tot daar aan toe. Maar al die tijd was hij eenzelfde soort pseudocrimineel, een beroepsleugenaar.

In zijn getuigenis neemt de opsomming van verzachtende omstandigheden het direct over van de zo gewenste zelfreflectie. Hij lijkt wel een hoogleraar wiens excuses de kritiek op voorhand moet smoren. 'Ja, ik was fout bezig, maar lees toch vooral eerst mijn interessante levensverhaal.'

Uiteindelijk heeft het veel weg van het pathetisch en omslachtig zoeken naar bevestiging die de hoofdpersoon na de grote ommekeer nooit meer zal krijgen: ja, ooit heeft hij de top bereikt.

Klopt het?
Nog een vraag waar lezers noch media niet te lang bij stilstaan na zulke sexy onthullingen: klopt het verhaal deze keer dan wel? Een levensgeschiedenis of een wetenschappelijke studie natrekken, dat betekent bereveel werk. Maar de hoofdrolspeler was jarenlang een pathologische leugenaar. Je zou om minder een verknipt wereldbeeld krijgen. Bij de (aanstaande) bestsellers was het diezelfde onbegrijpende buitenwereld die uiteindelijk ingreep en de ommekeer forceerde. Die ene controle, geldnood, een laatste waarschuwing van iemand in z'n omgeving. De teloorgangstranentrekkers wekken nergens overtuigend de indruk uit vrije wil schoon schip gemaakt te hebben. Ja, met de kennis van nu hadden ze het beslist anders aangepakt.

Hij is alweer bezig met een nieuw hoofdstuk, het oude lijkt hem nauwelijks te deren.
En het ergste: ons ook niet.

Mark de Bruijn is freelance journalist


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden