Opinie Minimumloon

Verliezers van de modernisering verdienen hoger salaris

De FNV heeft gelijk door in tijden van krapte een hoger minimumloon te eisen. Ook politiek is dat slim.

Deelnemers aan een mars door Rotterdam-Zuid roepen op tot het verhogen van het minimumloon. Beeld ANP

De FNV kwam onlangs met het voorstel het minimumloon te ver­hogen naar 14 euro per uur. Uit de hoek van werk­gevers kwam daarop de te verwachten pavlovreactie: dat kost banen en export. Hier is een tegenwerping op zijn plaats: uit recent onderzoek blijkt geen groot effect van hogere minimumlonen op de werkgelegenheid. Een enkele studie vindt zelfs ­positieve effecten, in een groter aantal vindt men negatieve effecten, maar hoe dan ook: de gevonden ­effecten zijn vrij klein.

Een hoger minimumloon heeft ­immers twee tegengestelde effecten: hogere kosten, waardoor banen kunnen verdwijnen, maar ook hogere koopkracht en dus meer afzet en werk. Bij het minimumloon is het koopkrachteffect sterk, want het gaat om mensen die weinig of niets sparen. Nagenoeg het hele ­bedrag dat deze mensen erbij krijgen, gaat zo de winkelstraat in en daar zullen onze winkeliers blij mee zijn. Ze hadden het de afgelopen jaren al niet makkelijk dankzij de magere groei van de binnenlandse koopkracht.

Mocht de verhoging van het minimumloon toch banen kosten, dan zouden werkgevers daar eigenlijk blij mee moeten zijn. Ze voerden enkele weken geleden nog campagne dat er dringend 50 duizend mensen in het buitenland geworven moesten worden, omdat anders de economie zou ‘vastlopen’ wegens krapte op de arbeidsmarkt.

Een elementaire wet van de economie luidt: als iets krap is, moet de prijs omhoog. Als het nu (weer) niet kan, wanneer moet de FNV dan wel met looneisen komen?

Leidt dit tot een beetje banenverlies, dan kunnen we dat hebben. Het doel van economisch handelen is ­immers ook niet om zo veel mogelijk werk te creëren. Het doel is om zo veel mogelijk welvaart te scheppen, liefst met zo weinig mogelijk arbeidsinzet, want vrije tijd is ook welvaart.

Hogere looneisen bieden een uit­gelezen kans over te schakelen op een offensiever beleid. We moeten ons de vraag stellen: moeten wij, als rijk land dat rijk wil blijven, mensen werk ­laten doen dat zo weinig oplevert dat de werkgever niet eens een minimumloon van 14 euro per uur kan betalen? Zijn ondernemers niet in staat mensen op een intelligentere manier aan het werk te zetten, zodat het meer toegevoegde waarde oplevert?

Uit mijn onderzoek blijkt dat loonsverhogingen zich voor een deel zelf financieren, omdat ze de economie een productiviteitsimpuls geven. Als de prijs van arbeid stijgt, wordt het aantrekkelijker om automatiseringsapparatuur aan te schaffen of ­arbeid met andere middelen (bijvoorbeeld iets slimmer organiseren) efficiënter te maken. De ervaring na invoering van een minimumloon in Duitsland laat zien dat op veel plekken primitief stampwerk is vervangen door iets ­intelligenter werk. Van de minimumloners wordt dan meer geëist, maar dat vinden de meesten prettig. Uit opiniepeilingen blijkt een grotere werktevredenheid.

Maar lijdt onze export daar niet ­onder? Nederland heeft (samen met Duitsland) sinds jaren excessief hoge exportoverschotten, die de stabiliteit van de eurozone bedreigen. Onze exportoverschotten zijn immers de importoverschotten van andere landen. Dat kost hun banen. Onze werkloosheid is relatief laag omdat ze in Zuid-Europa relatief hoog is. Als de populisten in Italië straks weer de euro ter discussie stellen, dan hebben we daar zelf aan bijgedragen. Dat is dom, want Nederland is volgens recent ­onderzoek een van de grootste profiteurs van de euro. Het is dus niet in ons belang om met voortzetting van een agressief exportbeleid de stabiliteit van de euro te blijven bedreigen.

Ten slotte, in de discussies over de ­opkomst van het populisme en de leegloop van middenpartijen en vakbonden wordt vaak beklemtoond dat de winnaars van de modernisering hebben verzuimd de verliezers te compenseren. Inderdaad, de lage inkomens zijn in Nederland sinds de ­jaren tachtig wel erg minimaal gestegen, althans na correctie voor inflatie. Terwijl mensen dagelijks lezen over hoe genereus er aan de top van de inkomenspiramide wordt uitgedeeld. Als er straks een populistische clown in het Torentje zit, is dat schadelijk voor ons allen, ook voor de achterban van VNO. Ook dit is een reden om de eis van de FNV serieus te nemen.

Alfred Kleinknecht is emeritus hoog­leraar economie (TU Delft, VU).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden