Rondvraag

Verlies voor de VVD? 'Het debat uitzitten was nog erger geweest'

Aftreden Opstelten en Teeven

Minister Opstelten en staatssecretaris Teeven zijn afgetreden. Wint de VVD hierbij of niet? Een rondvraag langs deskundigen. 'De situatie had anders kunnen uitpakken als Opstelten zich op de toppen van zijn kunnen had bevonden.'

Opstelten Beeld epa

Marij Swinkels, onderzoeker politiek leiderschap bij Crismart:

'Na zo'n bonnetjes-incident begint de blame game. Hoe het verhaal wordt verteld, is van groot belang. De ene bewindspersoon blijft zitten, de andere vertrekt. Teeven mocht blijven na het asieldebat over Dolmatov, Weekers moest weg na de Bulgarenfraude. Vaak is er dus sprake van enige speelruimte.

De situatie had anders kunnen uitpakken als Opstelten zich op de toppen van zijn kunnen had bevonden. Maar de afgelopen maanden kende hij de cijfers niet goed en was er al kritiek. Er was een afschrift, zo zei hij, maar hij wist niet meer waar precies. Deze affaire sloot precies aan bij de
twijfels die er al waren over zijn geloofwaardigheid.

Een van de belangrijkste lessen uit eerdere blame games: kies een goede dag om het slechte nieuws te brengen. Er was in het geval van Opstelten en zijn teruggevonden bonnetje geen goed moment, vlak voor de verkiezingen en vlak na het aftreden van VVD'er Mark Verheijen. Deze kwestie kwam op een moment dat de integriteit van de VVD al geen hoog aanzien genoot.'

Fred Teeven. Beeld anp

Bernard Tomlow, advocaat:

'Heeft de VVD hier goed aan gedaan? Dat vind ik een decadente vraag. Kennelijk zijn de sancties die erop staan het leidend principe hier: winnen we of verliezen we stemmen? De vraag moet zijn: kan deze bestuurder zijn werk nog voortzetten zonder al te veel schade? Minister Opstelten en staatssecretaris Teeven moesten wel aftreden. Anders zou Nederland een bananenrepubliek worden.

Het feit dat iedereen op het ministerie van Justitie deze zwijgmethode heeft gevolgd, vind ik beangstigend. Zo'n zelfde dynamiek vind je bij de maffia. Het precieze bedrag van de deal kwam pas naar buiten door een lek naar de media.

De overheid moet boven de partijen staan. Maar je ziet juist dat de overheid steeds meer partij wordt in conflicten. Dat zag je ook bij oud-wethouder Jos van Rey. Er was sprake van een directe en brutale relatie tussen een economische partij en een politicus. Dat is een staatsrechtelijke doodzonde.'

Charlotte Brand, onderzoeker verbonden aan het Centrum voor Parlementaire Geschiedenis in Nijmegen:

'De oppositie vindt het teleurstellend dat Teeven en Opstelten geen uitleg geven in de Kamer. De bewindslieden moeten het debat aangaan, zich verantwoorden. Dat klopt niet: Ze moeten helemaal niets. Er is staatsrechtelijk niets geregeld over hoe je moet aftreden.

Nederland kent een ongeschreven negatieve vertrouwensregel die inhoudt dat een bewindspersoon het vertrouwen van de Kamer heeft tot het tegendeel is bewezen. Maar het gebeurt nooit dat een minister via dit dwangmiddel van de Kamer de laan uit gaat. Ministers weten heel goed dat ze beter vooraf kunnen vertrekken. In de afgelopen twintig jaar zijn er maar twee bewindspersonen tijdens een debat in de Kamer opgestapt: Frans Weekers (VVD) en Robin Linschoten (VVD).

Het uitzitten van het debat zou een nog groter fiasco worden. Dit is damage control.'

Beeld epa

Ron van der Jagt, de Reputatiegroep:

'De VVD heeft een koningsoffer gedaan. Twee zwaargewichten zijn afgetreden vanwege een zaak van vijftien jaar geleden. Het was kiezen tussen twee kwaden: of de heren bleven zitten en zouden door de pers en de oppositie tot hun knieën worden afgezaagd. Of: opstappen, om zo de geloofwaardigheid van de VVD te redden.

In de Kamer is men verontwaardigd over het feit dat het precieze bedrag van de deal met Cees H. zo laat boven water komt. De publieke opinie gaat over de deal zelf. Hoe is het mogelijk dat Justitie 4,7 miljoen overmaakt aan een crimineel? Voor de meeste mensen is een parkeerbon van 100 euro al veel geld. Het illustreert de kloof tussen Den Haag en het publiek.

Opstelten heeft zijn kernboodschap goed overgebracht in misschien wel de kortste persconferentie ooit. Teeven kwam over als een verongelijkt jongetje dat toch zijn gelijk wilde halen. De grootste fout van Opstelten was dat hij de deal probeerde te downplayen. Ook onhandig was dat hij het over een 'bonnetje' had. Je moet geen verkleinwoorden gebruiken in zo'n zaak. Bovendien waren er al problemen met bonnetjes, dus je wilt daar als partij juist van wegblijven.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.