Opinie

Verklein reisafstanden om fileprobleem op te lossen

Willen we het fileprobleem daadwerkelijk oplossen, dan zullen we met radicalere oplossingen moeten komen, schrijft verkeerskundige Sjoerd Nota.

Files door regenval op de A4 nabij Schiphol. Beeld anp

In de Volkskrant van vrijdag 18 november worden diverse oplossingen aangereikt, die het fileleed zouden kunnen verzachten. Na een aantal relatief rustige jaren nemen in de afgelopen maanden de verliesuren op de weg weer schrikbarend toe. Zelfs ondanks het feit dat in de afgelopen jaren vele kilometers extra asfalt is aangelegd. Deze recente ontwikkeling toont aan, dat het aanbieden van extra wegcapaciteit niet leidt tot minder files, maar tot meer aanbod van verkeer. Willen we het fileprobleem daadwerkelijk oplossen, dan zullen we met radicalere oplossingen moeten komen.

Afgelopen decennium heeft de zoektocht naar het verzachten van het fileleed vooral geleid tot oplossingen, zoals het vergroten van de capaciteit van de bestaande weginfrastructuur met maatregelen zoals spitsstroken, maar ook met de aanleg van extra wegen, het stimuleren van werken op afstand (thuiswerken) en verbeteren van het openbaar vervoer. Het zijn allemaal druppels op een gloeiende plaat gebleken.

Nu de economie weer aantrekt, blijkt tijdens de eerste de beste herfstige dag geheel Nederland weer massaal in de file te staan. En de haarscheurtjes in de Merwedebrug zijn nog maar een bescheiden voorbode op de enorme vervangingsopgave van onze infrastructuur, die op ons afkomt in de komende twintig jaar. Dit zal de beschikbare capaciteit van weginfrastructuur de komende decennia tijdelijk flink beperken, met enorm veel extra files als gevolg.

Gebruik belasten

Een oplossing die men in Nederland al jaren voor zich uitschuift is het beprijzen door de gebruiker. In andere landen zijn dergelijke systemen al succesvol ingevoerd. Nederlandse politici hebben het tot op heden echter nog niet aangedurfd om dit systeem in te voeren. En het lijkt toch zoveel logischer en eerlijker. Autobezit wordt minder belast en het gebruik wordt meer belast. Dit maakt mensen kritischer of ze wel of niet in de auto stappen, toch de fiets of openbaar vervoer nemen of thuis blijven. Vanzelfsprekend zijn voor de invoering van een dergelijk systeem hobbels te nemen, maar met de technologische ontwikkelingen van afgelopen jaren kunnen knelpunten op het gebied van privacywetgeving zeker worden overwonnen.

De echt duurzame oplossing voor ons fileleed ligt echter op een geheel andere domein. De behoefte aan verplaatsingen ontstaat pas als er afstand bestaat tussen de plaats van verblijven (wonen) en de plaats waar een mens een bepaalde activiteit wil ontplooien (werken, recreëren, ed.). Door de geografische spreiding van enorm veel dorpen, plaatsen en bedrijventerrein in Nederland zien we een enorme behoefte ontstaan aan verplaatsingen. De Randstad is een bestuurlijke lappendeken van tal van gemeenten en provincies, elk met eigen ambities op het gebied van werken en ruimtelijke ordening. Gevolg is dat bijna elk dorp en elke stad een eigen bedrijventerrein en werklocatie heeft gekregen, zelfs als dat vanuit bereikbaarheidsperspectief minder gelukkig is.

Afstanden verkleinen

Een echt effectieve wijze om ons verplaatstingsgedrag te doen veranderen is dus om de afstand tussen wonen, werken en recreëren radicaal te verkleinen. Planoloog Zef Hemel houdt in zijn onlangs verschenen boek 'De toekomst van de stad' een warm pleidooi voor het doen uitgroeien van Amsterdam tot echte metropool. Alleen op die wijze kunnen we volgens Hemel grootstedelijke voorzieningen in stand houden, wordt wonen in de stad aantrekkelijker en kunnen we blijven concurreren met de grote economisch knooppunten op deze wereld (London, Parijs, New York, etc.). Ook voor onze mobiliteitsopgave is deze ontwikkeling absoluut noodzakelijk. Door het wonen te verdichten en reisafstanden te verkleinen, ontstaat draagvlak voor een uitgebreid randstedelijk light-rail en metronetwerk. En wordt lopen en fietsen weer een logischer manier van verplaatsen. Slechts op die wijze kan de automobiliteit daadwerkelijk worden teruggedrongen.

Deze ontwikkeling kan alleen maar worden ingezet met grote bestuurlijke vernieuwing. In Denemarken is men afgelopen jaren het experiment aangegaan om de provinciale overheden op te heffen. Daarvoor in de plaats heeft men gekozen voor grote gemeenten en stedelijke regio's. Wellicht is dit voor Nederland een interessant voorbeeld om tot een meer daadkrachtig bestuur te komen, dat sterker kan sturen op planologische ontwikkelingen en daarmee op onze verplaatsingsbehoeftes. Maar zolang we in Nederland nog niet eens tot het beprijzen van mobiliteit durven over te gaan, zal dit een brug te ver zijn. En is de vraag of het fileprobleem daadwerkelijk wel groot genoeg is.

Sjoerd Nota, verkeerskundige

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden