Verkiezingsdebat moet kiezer wijzer maken

Verkiezingsdebatten moeten uitgaan van een duidelijk meningsverschil en partijen moeten een gelijke kans krijgen hun standpunt duidelijk te maken.

Roderik van Grieken en Donatello Piras

De Britse verkiezingen hebben weer eens laten zien wat voor belangrijke rol televisiedebatten spelen tijdens een campagne. In Groot-Brittannië, waar de lijsttrekkersdebatten een primeur waren, zorgden ze voor enorme verschuivingen in de peilingen en de berichtgeving. Bij ons staan ook weer lijsttrekkersdebatten gepland die een grote rol kunnen spelen bij de uitslag van de verkiezingen.

Rampzalig
De afgelopen jaren was dit al twee keer het geval. In 2006 kantelde na het Radio 1-debat de verkiezingsstrijd nadat Balkenende tegen Bos zei: ‘U draait en u bent niet eerlijk.’ In 2002 had het zwakke optreden van Ad Melkert tijdens het debat na afloop van de gemeenteraadsverkiezingen rampzalige gevolgen voor de campagne van de PvdA.

Reden genoeg goed na te denken over de opzet van lijsttrekkersdebatten. In Groot-Brittannië werd maanden onderhandeld over de opzet van de debatten. Dit leverde een pakket van 76 regels op variërend van de volgorde van spreken en de inrichting van het podium tot de selectie van het publiek. In de VS gebeurt hetzelfde. Alles om ervoor te zorgen dat het debat eerlijk verloopt en lijsttrekkers niet voor verrassingen komen te staan. Dit levert debatten op die misschien wat minder levendig zijn dan de onze, maar de kiezer wel beter helpen bij het maken van een keuze.

Slecht
Nederlandse verkiezingsdebatten scoren slecht op dit punt. Het doel van het debat – het helpen van de kiezer bij het maken van een keuze – legt het meestal af tegen wat de lijsttrekkers willen: het debat winnen. Het resultaat is elkaar continu onderbrekende politici die onderwerpen door elkaar heen behandelen en niet inhoudelijk op elkaar reageren. De kijker rest niets anders dan de politici beoordelen op presentatie.

De oplossing is om bij debatten vast te houden aan twee regels. Ten eerste moet het vertrekpunt van ieder zinnig debat een duidelijk meningsverschil zijn. De kiezer moet geholpen worden inzicht te krijgen in waarover partijen van mening verschillen. Dit kan door te debatteren over duidelijke stellingen. Door bijvoorbeeld de stelling ‘De hypotheekrente moet binnen afzienbare termijn volledig worden afgeschaft’ centraal te stellen en politici te dwingen hierover een standpunt in te nemen, dit toe te lichten en op elkaar te reageren, ontstaat duidelijkheid over een onderwerp dat de kiezer belangrijk vindt.

Aansnijden
De kunst is de politici tijdens dit debat bij de stelling te houden en niet de kans te geven af te dwalen. Want iedere politicus zal in zijn strijd om de winst continu thema’s aansnijden waarop hij denkt te kunnen scoren. Funest voor een goed debat, omdat het dan vastloopt in een strijd om wie bepaalt waarover gesproken wordt. En juist dat moet vooraf vaststaan.

Het tweede vertrekpunt voor een goed debat is dat alle partijen een gelijke kans krijgen hun standpunt duidelijk te maken. Het steeds elkaar onderbreken en veranderen van onderwerp leidt ertoe dat uiteindelijk vrijwel niemand de kans krijgt de kijker onderbouwd uit te leggen waar hij voor staat. De oplossing is: beschermde spreektijden.

Geef per stelling iedere partij eerst kort de gelegenheid uit te leggen waar zijn partij voor staat zonder dat anderen hem mogen onderbreken. Nadat iedereen zijn betoog heeft gehouden, mag er op elkaar gereageerd worden. De gespreksleider zorgt dat niemand afwijkt van de gekozen stelling en dat iedereen gelijke spreektijd krijgt. Het extra voordeel is dat politici zich er goed op kunnen voorbereiden. Dit leidt tot heldere en onderscheidende betogen.

Als aan deze twee regels wordt vastgehouden, krijgen zowel de kiezers als de politici waar zij recht op hebben: een eerlijk debat waarin duidelijk wordt wat er te kiezen valt.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden