interview marja verburg

Verkiezingen Beieren: 'Een grote klap en blamage voor de CSU'

De regeringspartij CSU heeft bij de verkiezingen in de Duitse deelstaat Beieren verloren. De partij haalde 35 procent van de stemmen, de slechtste verkiezingsuitslag in de geschiedenis van de partij. ‘Het laat de spagaat van de CSU goed zien’, zegt Marja Verburg, redacteur Duitslandweb van het Duitsland Instituut Amsterdam.

Uitslag verkiezingen Beieren Beeld de Volkskrant

De CSU heeft bij de verkiezingen in Beieren de absolute meerderheid verloren. Is dit een politieke aardverschuiving?

'Ja, de CSU heeft sinds de jaren zestig altijd alleen geregeerd, op een periode tussen 2008 en 2013 na. In 2008 verloren ze ook maar met een veel minder slecht resultaat dan nu. Voor de CSU is dit een grote klap en ook een blamage, vooral omdat rechts naast de CSU nu een rechtsere partij staat, de AfD. Het CSU-adagium van de grote voorman Franz Strauss was altijd, al in de jaren tachtig, dat rechts naast de CSU geen democratisch gelegitimeerde partij mag komen. Die is er nu wel. De AfD was al landelijk verkozen maar nu dus ook in Beieren. Dat is een groot gezichtsverlies voor de CSU.'

Hoe verklaart u dat de ene helft van de ontevreden CSU-kiezers naar de AfD is gegaan en de andere helft naar de Groenen? Dat zijn toch twee uitersten?

'Het laat de spagaat van de CSU goed zien. Aan de ene kant moesten ze naar rechts schuiven om de ontevreden rechtse kiezer terug te halen maar daarmee hebben ze de traditionele christelijke CSU-kiezers van zich vervreemd, die zijn naar de Groenen overgestapt.

'De CSU heeft in de campagne ingezet op immigratie, integratie en identiteit om zo rechtse kiezer terug te halen. Maar veel kiezers in Beieren vonden thema’s als onderwijs, woningnood en milieubeleid belangrijker.

De Freie Wähler heeft 11 procent van de kiezers. Wat is dat voor partij?

'Het is een regionale partij die dichtbij de CSU staat als het gaat om asielbeleid. Maar als het om onderwijs gaat, zijn ze juist weer wat liberaler. Een van hun speerpunten tijdens de campagne was dat crècheplaatsen gratis moeten worden. Ze zijn een logische coalitiepartner voor de CSU maar voor de CSU is dat ook een risico omdat de Freie Wähler ook een concurrent is in de lokale politiek.'

Wordt de coalitievorming ingewikkeld door deze uitslag?

'Ja, de CSU zou getalsmatig met de Groenen kunnen regeren maar die partijen liggen ver uit elkaar. De kans dat ze met de SPD gaan regeren lijkt nog kleiner. Het politieke landschap is erg versplinterd. Dat is in Nederland al langer aan de gang maar in Duitsland is dat een recentere ontwikkeling.'

De SPD is ingestort en heeft nog 9 procent. Zien we hier de verdere teloorgang van de sociaaldemocratie?

'Ja, bij de landelijke verkiezingen hebben we dat ook gezien, ze haalden toen 20 procent. De PvdA zou daar blij mee zijn maar voor de SPD is het gewoon heel slecht. In Beieren speelt ook dat veel christen-democratische kiezers de CSU eigenlijk te rechts vinden. Zij zijn overgestapt naar de Groenen omdat die partij een consistent verhaal over migratie heeft dat lijkt op dat van Merkel. De SPD was de afgelopen maanden onduidelijker over migratie.'

Wolfgang Schäuble, een van Merkels trouwste ondersteuners heeft in de Frankfurter Allgemeine Zeitung gezegd dat Merkel niet meer zo onomstreden als ze in afgelopen drie regeringstermijnen is geweest.

'Ja, dat is zo. Afgelopen zomer toen er zo’n ruzie was tussen het CDU en zusterpartij CSU heeft ze laten zien dat ze chantabel is. CSU-voorzitter Seehofer heeft haar gedwongen op een Europese top voor asielbeleid te pleiten waar ze zelf eigenlijk helemaal niet achter staat. Het is niet des Merkels om zich zo te laten opjagen. Toch stond haar eigen partij als een man achter haar, terwijl eerder partijgenoten hun onvrede openlijk uitten tijdens haar optreden met de vluchtelingencrisis. Nu komt de kritiek weer terug. Drie weken geleden is haar vertrouweling en fractievoorzitter Volker Kauder na 13 jaar weggestemd. Dat was tot haar eigen grote verrassing, er is een vrijwel onbekend iemand voor in de plaats gekomen. Het was een grote klap voor Merkel dat haar eigen partijgenoten haar vertrouweling weg stemden. Toch denk ik niet dat Merkel morgen weg is. Ze heeft al gezegd dat ze zich in december herkiesbaar is op het partijcongres als voorzitter van de CDU. Ze vindt dat je als kanselier ook partijleider moet zijn. Het is ook in het belang van de CDU dat er geen nieuwe onrust ontstaat, dus de kans dat zij niet wordt gekozen is heel klein.

Marja Verburg. Beeld Kim Krijnen
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.