Opinie

Verkiezing Iohannis geen revolutie

De pas verkozen president Iohannis trekt met een deel van de door het electoraat verachte elite ten strijde tegen een ander deel van die elite.

De nieuwe president van Roemenië, Klaus Iohannis. Beeld afp
De nieuwe president van Roemenië, Klaus Iohannis.Beeld afp

Toen de Roemenen zondag de kans kregen te kiezen tussen 'Micky Mouse' en 'Santa Klaus' prefereerden ze de heilige. De presidentsverkiezingen waren een strijd tussen minister-president Victor Ponta, die met wat goede wil gelijkenis vertoont met de Disneyfiguur, en Klaus Iohannis, burgemeester van de provinciestad Sibiu in Transsylvanië, van Saksische komaf en dus Duitstalig.

De uitslag was verrassend. Er werd van uitgegaan dat de geoliede politieke machine van de Sociaal-Democratische Partij (PSD) nooit de overwinning van hun man Ponta zou laten glippen, al moest het met list en bedrog en een hatelijke campagne tegen Iohannis. De partij is de directe opvolger van de oude Communistische Partij en heeft nog veel van de oude garde in haar gelederen.

De Roemeense revolutie van 1989 was geen ware omwenteling maar een handig gemanipuleerde opstand die uitdraaide op een coup d'état tegen partijbaas Ceausescu. De zich nadien sociaal-democratisch noemende communisten wisten veel politieke en economische macht te behouden. Zal 'de Duitser' Iohannis de belofte van 1989 nu echt kunnen inlossen?

Uiteraard is Roemenië enorm veranderd, ondanks de voortdurende macht van de PSD. De straf geleide eenpartijstaat is vervangen door een slangenkuil van voortdurend veranderende coalities. Naast de oude garde hebben nieuwe partijen en personen zich in de politiek gemengd, vaak om zichzelf te verrijken. De Roemeense politiek, en misschien ook de maatschappij als geheel, is doortrokken geraakt van corruptie.

Afkeer

De onverwachte verkiezing van de man uit Sibiu is vooral te verklaren uit de enorme afkeer van de Roemenen van de gevestigde politieke klasse. Als burgemeester in de provincie was Iohannis een buitenstaander. En zijn stijl is anders. Toen men hem vroeg waarom hij niet de aanval opende op de persoon Ponta en diens familie, antwoordde Iohannis: 'Ik verlies nog liever dan dat ik dat doe'. Dat maakte indruk. Die loser moet winnen, lijken veel Roemenen te hebben gedacht.

Tijdens de campagne insinueerde Ponta dat zijn tegenstander vanwege zijn etnisch-Duitse afkomst en protestantse geloof geen volwaardig Roemeen is. In overeenstemming daarmee presenteren westerse commentatoren Iohannis vaak als 'een efficiënte Duitser' die nodig is om het land te bevrijden van Roemeense corruptie. Iohannis is echter geen Duitser, maar een Saksisch Roemeen. Zijn bevolkingsgroep woont al sinds de 12de eeuw in dit gebied. Pas onder het communisme begon de destructie van deze eeuwenoude groep.

De recente documentaire Ein Pass für Deutschland, van de Roemeense regisseur Georgescu, toont hoe 240 duizend Saksen vanaf 1968 door de toenmalige Bondsrepubliek werden gekocht uit de Ceausescu-dictatuur. Een mensenhandel waar zowel koper als verkoper, zij het om verschillende redenen, mee instemden. Deze tragedie werd na 1989 voortgezet toen de Saksen vrijelijk het land konden verlaten en zich in Duitsland vestigen. Dit was voor menigeen echter helemaal geen 'heimkehr', maar een pijnlijke emigratie naar een vreemd land. Nu wonen er nog veertigduizend Saksen in Roemenië, wellicht te weinig om zich te handhaven. Zo is Iohannis getrouwd met een etnisch-Roemeense vrouw.

Ook belangrijk is dat de Roemenen zich niet hebben laten afschrikken door het feit dat Iohannis protestant is. Blijkbaar is de opvatting dat het orthodoxe geloof en de Roemeense nationaliteit onlosmakelijk verbonden zijn, niet juist. De Roemeense kiezer is ruimdenkender dan Ponta dacht.

Hegemonie

De betekenis van deze verkiezingen ligt niet in het feit dat de Roemenen een 'Duitser' hebben gekozen, maar dat zij zich hebben uitgesproken tegen een nieuwe hegemonie van de Sociaal-Democratische Partij.

En dan de corruptie. Iohannis zelf mag dan schone handen hebben, zijn partijgenoten hebben dat zeker niet. De Christelijk-Liberale Alliantie waartoe Iohannis behoort kent haar eigen schandalen. Dit blijkt uit gegevens van de DNA - de Roemeense anti-corruptie-autoriteit die steeds meer en steeds machtiger politici vervolgt wegens corruptie. Sterker, sinds haar oprichting in 2002 heeft de DNA meer liberalen dan socialisten vervolgd.

Om niet geïsoleerd te raken heeft Iohannis de steun van dubieuze partijgenoten nodig. Ook is duidelijk dat hij niet als een president boven de partijen wil opereren. Hij zei dat zijn liberalen de ambitie hebben de socialisten in parlement en regering te verslaan en zo 'de macht over te nemen in 2015 of 2016'. Dat klinkt wellicht logisch voor een politicus, maar in Roemenië vreest men de eenpartijstaat.

De verkiezing van Iohannis is niet de revolutie waar velen op hoopten, en die door sommige westerse commentatoren wordt waargenomen. Iohannis trekt met een deel van de door het electoraat verachte elite ten strijde tegen een ander deel van die elite. Iohannis zal het neoliberale beleid van zijn voorgangers blijven volgen, wat tot hernieuwde straatprotesten kan leiden. Ook is het niet de eerste keer dat Roemenië hoopt zich eindelijk van de oude structuren te be- vrijden. In 1996 werd de hervormingsgezinde academicus Constantinescu als president gekozen om binnen vier jaar te worden vermorzeld door 'de politieke machine' van de sociaal-democraten. In 2000 nam Ion Iliescu, de tweede man achter Ceausescu en de 'godfather' van de Sociaal-Democratische Partij, het stokje weer over.

In zijn persoonlijk optreden is Iohannis een verademing vergeleken met Ponta. Maar of de politicus Iohannis zijn status als 'Santa Klaus' lang kan behouden, valt nog te bezien.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden