Opinie

Verkeerde vrienden om zaken mee te doen

Moeten we onze 'ongemakkelijke vrienden' in het Midden-Oosten niet wat meer op afstand houden?

Demonstranten betuigen in Rotterdam steun aan president Erdogan.Beeld Guus Dubbelman

Staan Europa en Nederland überhaupt nog voor enige waarde, of zetten buitengaats uitsluitend economische en geostrategische impulsen de toon? Die vraag wordt met de dag urgenter, als we de vier vaste westerse 'bondgenoten' in het Midden-Oosten bezien, wier gedrag op de morele meetlat van vredelievendheid, democratie en mensenrechten weinig beter is dan dat van de landen die wij in die regio sinds jaar en dag als verderfelijke tegenstanders en bedreiging voor de stabiliteit verketteren. Hun wangedrag leidt in de westerse hoofdsteden hooguit tot wat gepruttel en soms dat zelfs niet eens. Het gaat hierbij, in alfabetische volgorde, om Egypte, Israël, Saoedi-Arabië en een steeds verder ontsporend Turkije.

VVD-fractiewoordvoerder Han ten Broeke wilde Turkije onlangs slechts als een 'ongemakkelijke vriend' betitelen, en Saoedi-Arabië als een 'uiterst ongemakkelijke vriend'.

Over de vraag in hoeverre zulke adjectieven op de andere twee landen van toepassing zijn, heeft hij zich nog niet uitgelaten. We weten dus niet of de politiek van systematische landroof die Israël in de illegaal bezette Palestijnse gebieden praktiseert en de golf van staatsterreur die Egypte overspoelt, voor de VVD ongemakkelijk is dan wel beide landen voor de liberalen als vrienden zonder meer gelden.

Elke poging om aan de bevoorrechte status van Israël een einde te maken, stuit in elk geval steevast op het veto van een kleine rechtse Kamermeerderheid. En om ook AOW-gerechtigde kolonisten op de Westelijke Jordaanoever te kunnen bedienen, is in Den Haag zelfs jarenlang bewust de wet opzij geschoven.

En Ten Broekes partijgenoot Hans van Baalen verklaarde drie jaar geleden na Sisi's met duizend doden gepaard gaande staatsgreep dat het Egyptische leger 'het juiste had gedaan'.

De kiezer heeft er recht op te weten of deze europarlementariër daar, al dan niet met de kennis van nu, nog steeds zo over denkt. Kortom, of hij de strikte censuur, grootschalige martelingen, willekeurige vrijheidsberovingen en dictatoriale onderdrukking van het Egyptische volk, waaraan dat leger zich op grote schaal te buiten gaat, nog steeds in overeenstemming acht met de politieke beginselen van de Volkspartij voor Vrijheid en Democratie.

Saoedi-Arabië, dat zich qua fundamentalistische ideologie en rechtspraktijk amper van IS onderscheidt en met even grote gretigheid het beulszwaard hanteert als het hoofdafhakkerskalifaat, vormt een van de belangrijkste afnemers van westers wapentuig. Ook Haagse delegaties duiken, al dan niet onder leiding van onze eigen koning-koopman, ginds regelmatig op en dan staat niet de verkoop van Hollandse bintjes of Edammer kaas op het program.

Saoedi-Arabië is, betaald met ons oliegeld, niet alleen de hoofdexporteur van het wahabisme, dat als extreem-onverdraagzame variant van de islam ook in Europa de verhoudingen tussen moslims en niet-moslims toenemend vergiftigt. Het gebruikt ook westerse wapens in een brute oorlog in Jemen die dat land verwoest en zo een nieuwe stroom vluchtelingen genereert. Zal Ten Broekes fractieleider Zijlstra dit volgende exportproduct van onze 'uiterst ongemakkelijke vriend' even welkom heten als hij dat met de Syriërs heeft gedaan? En dan is er nog de repressie van de sjiitisch meerderheid in Bahrein, waarbij de Saoedi's eveneens als steunpilaar fungeren.

Het urgentst is echter zonder twijfel een duidelijk antwoord op de ontwikkelingen in Turkije - bovendien ook nog eens een officiële NAVO-bondgenoot. Het land was al langer recordhouder journalisten-in-de-gevangenis-zetten, maar Erdogan heeft de mislukte putschpoging nu aangegrepen om elke oppositie de mond te snoeren teneinde een bewind te vestigen dat qua autocratisch karakter niet meer voor dat van Poetin onderdoet. Tienduizenden mensen zonder enig bewijs en enig proces achter de tralies of ontslagen - is dat nog steeds slechts 'ongemakkelijk' gedrag van een vriend?

Desalniettemin is in Brussel vrolijk een nieuw hoofdstuk in de toetredingsonderhandelingen geopend, alsof er niets is gebeurd. Wordt het niet tijd achter die fictie van een Turks EU-lidmaatschap eens resoluut een punt te zetten?

Indien, vanwege oppermachtige handelslobby's, niemand in Brussel bij machte is die technocratisch-bureaucratische mallemolen stop te zetten, moet men zich niet verbazen als de EU ook haar laatste restant aan moreel aanzien bij de eigen bevolking verliest.

Daar komt bij dat Erdogan, in dat opzicht eveneens een al oudere Turkse politiek in extremer vorm voortzettend, zich intensief met (de nazaten van) Turkse emigranten bemoeit en ook binnen de Turks-Nederlandse gemeenschap een hetze tegen andersdenkenden ontketent, die al tot de nodige geweldplegingen heeft gevoerd. Noch de Turkse ambassadeur noch het Turkse consulaat neemt daar duidelijk afstand van.

Den Haag kan niet tolereren dat een Turks probleem zo naar Nederland wordt geëxporteerd en Erdogan hier zijn obsessieve jacht op Koerden en gülenisten ongehinderd kan voortzetten. Hier dient, al is het maar omwille van de binnenlandse vrede, tegenover Ankara nu een zeer duidelijke lijn getrokken te worden - ook als dat ten koste gaat van alle vakantievluchten naar Antalya of de exportcijfers van de bv Nederland.

Thomas von der Dunk is cultuurhistoricus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden