Opinie

Vergrijzing smoort islamitisch geweld

Als de islamitische landen vergrijzen, nemen geweld en terrorisme af. Oude mannen vechten niet.

Beeld AP

Islamitische Staat (IS) heeft in de politiek, de media en de publieke opinie inmiddels de status van Spectre in een James Bond-film. Hieruit volgt de misvatting dat als we IS maar verslaan er een einde komt aan het islamitisch terrorisme.

Maar net als Al-Qaida is IS slechts een brand name voor een achterliggend idee. En ideeën leven (en sterven ook uit) in de hoofden van mensen. Het idee achter het islamitische terrorisme is jihad ter herstel van de verloren macht en de eer van de islam.

De aantrekkingskracht van het idee komt voort uit het economische, politieke en culturele verval van de moslimwereld, terwijl er tegelijkertijd sprake is van een jonge bevolking. De theorie van de youth bulge, door de Duitse socioloog Gunnar Heinsohn geformuleerd, stelt dat een overschot aan mannen in de gevechtsleeftijd (15-30 jaar) tot geweld leidt.

Als jonge mannen geen werk en geen toekomst hebben, zoals in veel islamitische landen het geval is, fungeert de gewapende strijd als uitlaatklep. IS en andere jihadistische groepen rekruteren vooral in deze leeftijdsgroep. De machthebbers in Turkije, Iran en Saoedi-Arabië stimuleren jihadistische groepen voor hun eigen machtspolitieke doeleinden, vaak ook tegen elkaar.

Doemdenkers zien in het terrorisme van IS en de stroom immigranten uit de islamitische wereld een existentieel gevaar voor de westerse beschaving: de moslims zullen door hun hoge geboortecijfer en via immigratie Europa ten onder laten gaan.

Vergrijzingsexplosie

Het lage geboortecijfer van autochtone Europeanen voedt deze angst. Om deze reden roept Alternative für Deutschland (AfD) de autochtone Duitsers op tot het krijgen van meer kinderen. Inmiddels stemmen in bijna alle landen van de Europese Unie rond de 20 procent van de kiesgerechtigden op partijen die dit gedachtengoed politiek vertalen.

De Amerikaanse econoom David P. Goldman, auteur van het boek How Civilizations Die (And Why Islam is Dying Too), heeft een geruststellende visie: niet alleen de Europeanen, maar ook de moslims gaan ophouden met kinderen krijgen. Volgens hem zijn in landen als Iran, Turkije en Algerije de geboortecijfers binnenkort zo laag dat de vergrijzing daar nog harder zal toeslaan dan in de westerse wereld.

Zelfs in het oer-orthodoxe Iran gaan steeds meer meisjes naar de universiteit en ze trouwen op steeds latere leeftijd of helemaal niet. Ook onder de moslims die naar Europa immigreren daalt al binnen één generatie het geboortecijfer. De islamitische wereld is van een bevolkingsexplosie naar een vergrijzingsexplosie aan het struikelen.

Zelfdestructief gedrag

En als de islamitische landen vergrijzen, nemen het geweld en het terrorisme, conform de youth bulge-theorie, ook weer af. Oude mannen vechten niet meer, zeker niet in terreurcellen.

Volgens Goldman hebben de conservatieve machthebbers in Iran en Turkije door dat de demografische neergang is ingezet en proberen ze de kans te pakken om met het laatste grote cohort jonge mannen hun imperium veilig te stellen. Dergelijk zelfdestructief gedrag zal de fragmentatie in het Midden-Oosten alleen maar doen toenemen. De oorlogen zoals in Syrië, Libië, Jemen, Irak en de Koerdische gebieden van Turkije zullen doorgaan tot de strijdende partijen uitgeput zijn en er semi-autonome gebieden ontstaan voor de diverse bevolkingsgroepen.

Het geweld in het Midden-Oosten, waarvan het terrorisme in Europa een spin-off is, stopt pas als de youth bulge voorbij is, waarna de relatieve rust zal terugkeren. Daarmee sterft het idee achter IS uit.

In de tussentijd loopt Europa gevaar en moet het zich verdedigen. Maar dat was ook zo tijdens de Koude Oorlog toen het idee van de communistische wereldrevolutie dominant was in Rusland en China. En de angst van vijftig jaar geleden voor een invasie door de Sovjet-Unie en de nucleaire holocaust is al een verre herinnering.

Coen de Jong is politicoloog en historicus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden