Opinie

Verdwijnt het kinderboek?

Kinderboekenschrijver Floortje Zwigtman schreef in een 'literaire suïcide-note' over de teloorgang van het jeugdboek. Is het echt zo erg gesteld?

Kinderen worden voorgelezen tijdens de kinderboekenparade in het Haagse Kinderboekenmuseum. Beeld anp

Collega jeugdboekenschrijfster Floortje Zwigtman overweegt te stoppen, zo meldde ze onlangs via facebook. Zij vindt 'de teloorgang aan aandacht voor het kinder- en jeugdboek hartverscheurend.'

Zelf heeft ze niet te klagen, want ook haar nieuwste boek Vlam werd goed ontvangen, maar volgens Zwigtman gaat het steeds meer om commercie. Veel prachtige boeken zijn niet meer te krijgen en volgens Zwigtman 'is de aandacht voor kinder- en jeugdboeken een stiefkindje binnen de Nederlandse kranten'.

Op een aantal punten ben ik het met haar eens. Lezen is verdieping, empathie, inzicht en zorgt voor bedachtzaamheid en een voorzichtig oordeel. Maar het is mijn inziens niet waar dat er in deze tijd nauwelijks aandacht is voor kinder- en jeugdliteratuur. Denk aan de Nationale Voorleeswedstrijd, de Kinderboekenweek, acties als 'Vaders lezen voor', de Voorleesdagen, de Kinderjury, Griffels, enzovoorts.

Persconferentie Kinderboekenweek Rai. The Beckman leest voor uit eigen werk, in 1991. Beeld anp

Selectiever zijn

En als auteurs (en uitgevers) moeten we natuurlijk ook onszelf de maat nemen. Op dit moment zijn er véél meer kinderboekenschrijvers dan veertig jaar geleden, de glorietijd van bijvoorbeeld Paul Biegel of Thea Beckman. Er verschijnen nu ruim duizend kinder- en jeugdboeken per jaar. Het lijkt me ondoenlijk voor boekhandels om die allemaal op de plank te hebben. Jaarlijks worden ongeveer veertig prijzen uitgereikt. Ik hoor ouders en boekhandels regelmatig klagen dat ze door de bomen het bos niet meer zien.

Uitgevers zouden wat selectiever mogen zijn, maar tegelijkertijd realiseer ik mij dat ik óók de kans kreeg om te debuteren. In die tijd (1976) kwamen er wel veel minder boeken uit. Wil je dus nú als beginnend schrijver opvallen, zul je extra aandacht moeten trekken of je wilt of niet, zélfs met 'liedjes en dansjes' zoals Zwigtman dat omschrijft.

Steeds meer auteurs kiezen daarom ook voor het schrijven van een serie omdat dit commercieel veel interessanter is. Wanneer kinderen jouw boeken eenmaal ontdekt hebben, willen ze alle delen lezen. Het is een kip-of-het ei-verhaal.

Dit roept de vraag op: worden schrijvers door de maatschappij gedwongen om commerciëler te worden of zorgen zij er zelf voor dat de jeugdliteratuur oppervlakkiger wordt en daardoor minder interessant om aandacht aan te besteden?

Meer aandacht

Ik kies voor de eerste optie omdat ik het met Zwigtman eens ben dat het kinderboek steeds meer in de verdrukking zit.

Dat begin al op Pabo waar studenten nauwelijks meer verplicht zijn om boeken te lezen. Ook leerkrachten laten het vaak afweten. In Rotterdam bleek uit een onderzoek onder 200 basisschoolleerkrachten dat ongeveer 65 procent bijna nooit een boek las, laat staan een kinderboek.

Er is overigens op dit moment ook geen tijdschrift meer waarin leerkrachten breed worden geïnformeerd over het aanbod van boeken. Er verdwijnen ook steeds meer bibliotheken. Gelukkig zie je op een aantal plekken een zogenoemde BOS (Bibliotheek Op School) terugkomen, maar dan moet de school dat ook écht willen en er geld en tijd voor over hebben. Dat is helaas niet altijd het geval.

Scholen zouden ook de moed moeten hebben om kinderen dagelijks minstens een half uur te laten lezen. Ik zeg 'moed' omdat dit best lastig is met de hete adem van de inspectie in de nek die wil dat er 'opbrengstgericht' gewerkt wordt. Leesplezier en leeservaring zijn lange termijnwerk. Dat kun je nou eenmaal niet onmiddellijk toetsen. Maar het geeft wel de rust en de verdieping, die er vaak buiten de klas niet meer is, omdat de social media steeds meer aandacht vragen.

In de landelijke en regionale pers zou er zeker ook meer aandacht voor kinder- en jeugdliteratuur moeten komen. Kranten als de Volkskrant, NRC en Trouw schrijven er weliswaar regelmatig over, maar het gaat dan vrijwel altijd over één boek dat extra literaire kwaliteiten bezit. Ik snap dat recensenten keuzes moeten maken, maar het zou goed (en belangrijk) zijn als de media meer zouden doen aan voorlichting voor ouders en leerkrachten door bijvoorbeeld naast een uitgebreide recensie een rubriek op te nemen waarin een aantal nieuwe boeken worden gesignaleerd.

Schrijvers moeten vooral doorgaan met mooie, grappige, spannende, zielige en wel/niet literair verantwoorde boeken te schrijven, zodat er voor kinderen een brede keus is. Als dan alle mensen die kunnen bijdragen aan het bevorderen van het leesplezier óók hun verantwoordelijkheid nemen, is het kinderboek nog niet verloren. En hoeft Floortje Zwigtman haar lier voorlopig nog niet aan de wilgen te hangen.

Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden