Opinie

Verdere versobering wachtgeldregeling schaadt democratie

De bijna populistische roep om steeds verdergaande versobering van de arbeidsvoorwaarden van politici verdient nuancering. Het democratisch functioneren van bestuurders staat op het spel.

De gemeenteraad van Den Haag houdt een inspraakavond over de huisvesting van ruim duizend statushouders.Beeld anp

De Tweede Kamer debatteert morgen over het rapport 'Bijzondere ambten, een toegesneden rechtspositie'. Deze visie, die door het ministerie van Buitenlandse Zaken is geschreven en onderschreven wordt door alle koepels van decentrale overheden en alle beroepsverenigingen voor politici, biedt een integrale kijk op de arbeidsvoorwaarden voor ambtsdragers.

De afgelopen jaren zijn de arbeidsvoorwaarden van politici op veel terreinen versoberd en meer in lijn gebracht met de arbeidsvoorwaarden van 'gewone' werknemers. De sollicitatieplicht en het verrekenen van inkomsten met het wachtgeld zijn inmiddels bij wet geregeld. En terecht. De arbeidsvoorwaarden van politici liggen echter door een aantal incidenten maatschappelijk opnieuw onder vuur. Daarbij zijn vooral de Tweede Kamerleden beeldbepalend. Maar 98 procent van de politici: die van provincies, waterschappen en gemeenten, zijn minder in beeld.

Flexcontract

De Nederlandse samenleving verwacht van politici dat ze vierentwintig uur per dag beschikbaar zijn en zich onfeilbaar gedragen. Ze moeten besluiten nemen over complexe zaken, zoals de noodopvang voor vluchtelingen, en worden tijdens het boodschappen doen of op zaterdag langs de lijn hierop aangesproken. Als een besluit wordt genomen dat niet op instemming kan rekenen, zijn de reacties soms over de rand van het fatsoen heen, zeker op social media. Politici leven in een glazen huis. Alles wat ze doen - ook privé - wordt onder een vergrootglas gelegd en is openbaar, ook na hun vertrek uit de politiek.

Politici hebben daarnaast geen ontslagbescherming, maar we willen wél dat politici consequenties trekken en opstappen op het moment dat ze het fundamenteel oneens zijn met een standpunt van hun eigen partij of wanneer zij het vertrouwen van de Kamer, de gemeenteraad of Staten verliezen. Financiële motieven mogen daarbij geen rol spelen.

Wethouders, gedeputeerden, maar ook burgemeesters en Commissarissen van de Koning hebben eigenlijk altijd een flexcontract met een zevendaagse werkweek, zonder opzegtermijn en ontslagbescherming. Volksvertegenwoordigers worden gekozen voor een korte termijn. De arbeidsvoorwaarden liggen bij wet vast, er is geen enkele onderhandelingsruimte. Bestuurders in Nederland vallen niet onder de Ziektewet, de WIA of de WW. Dus na zes maanden wethouder te zijn geweest, heeft iemand geen recht op WW, hoe lang zijn arbeidsverleden daarvoor ook was. Dit werkt ook door na vertrek uit de politiek. Als een oud-bestuurder werk vindt, duurt het lange tijd voordat de WW-rechten weer zijn opgebouwd.

Vogelvrije bestuurders

De rechtspositie en arbeidsvoorwaarden van politici zullen ten gevolge hiervan op een aantal aspecten - door de bijzondere positie en de staatsrechtelijke verhoudingen - essentieel moeten kunnen verschillen van die van andere werknemers. Eén van de kernwaarden van democratie is dat het dragen van bestuurlijke verantwoordelijkheid voor iedereen open staat en gestoeld is op onafhankelijkheid bij standpuntbepaling. Men moet nee kunnen zeggen tegen willekeurig welk voorstel, tot aan aftreden toe, zonder belemmeringen uit hoofde van de rechtspositie. Te goede arbeidsvoorwaarden trekken mogelijk kandidaten met ongewenste bijbedoelingen aan. Te slechte arbeidsvoorwaarden schrikken misschien af. Reële arbeidsvoorwaarden maken een onafhankelijke opstelling mogelijk en zijn transparant en controleerbaar.

De maatschappelijke ophef rond een aantal incidenten is begrijpelijk en dwingt tot het kritisch naar de regels kijken. De bijna populistische roep om steeds verdergaande versobering verdient echter nuancering en reflectie vanuit bovenstaand perspectief. Politieke ambtsdragers hebben juist recht op een zorgvuldig proces van arbeidsvoorwaardenvorming. Willen we dat het ambt van politicus ook bij gemeenten, provincies en waterschappen aantrekkelijk blijft, dan hoort daar een passende rechtspositie bij. De zoektocht naar evenwicht hierin mag niet doorslaan in vogelvrije bestuurders zonder enige rechtsbescherming.

Max van den Berg, oud-Commissaris van de Koning Groningen.
Wim Deetman, oud-minister en staatssecretaris, oud-burgemeester Den Haag.
Leon Frissen, oud-Commissaris van de Koning Limburg.
Fred de Graaf, oud- burgemeester Apeldoorn, oud-voorzitter Eerste Kamer.
Geert Jansen, oud-Commissaris van de Koning Overijssel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden