Opinie

Verdeel opbrengsten van het Europese emissiehandelssysteem gelijk over de bevolking

De remedie tegen de dreigende energiearmoede is om per land de opbrengsten van het emissiehandelssysteem volledig en gelijk aan de bevolking terug te geven.

Het stadje Wijk aan Zee, links, met in de achtergrond Tata Steel. Omwonenden zijn een actie gestart om zelf de schadelijkheid van de uitstootgassen van de staalfabrikant te onderzoeken.  Beeld Guus Dubbeldam/Volkskrant
Het stadje Wijk aan Zee, links, met in de achtergrond Tata Steel. Omwonenden zijn een actie gestart om zelf de schadelijkheid van de uitstootgassen van de staalfabrikant te onderzoeken.Beeld Guus Dubbeldam/Volkskrant

De Europese Commissie presenteerde begin juli ingrijpende plannen om de uitstoot van broeikasgassen te verlagen. Een opvallend onderdeel is de toevoeging van ‘transport’ en ‘de gebouwde omgeving’ aan het Europese handelssysteem voor broeikasgassen. Sinds 2005 vallen elektriciteitsproducenten en de meest energie-intensieve industrieën al onder dit systeem. Voor hen geldt een maximum aan broeikasgassen die zij jaarlijks gezamenlijk mogen uitstoten. De reden om het emissiehandelssysteem uit te breiden, is dat het laten betalen voor de uitstoot van broeikasgassen één van de meest efficiënte instrumenten is gebleken. De emissies van transport en het verwarmen van gebouwen dalen nauwelijks, emissies in de industrie en elektriciteitsproductie dalen steeds sneller.

Opvallend is dat partijen aan linker en groene zijde de toevoeging van automobiliteit en woningen aan het emissiehandelssysteem afwijzen. Zij vrezen dat de plannen de energierekening van consumenten de hoogte in zullen jagen, en dat dit energiearmoede en publieke protesten tot gevolg zal hebben. Denk aan de protesten van de ‘gele hesjes’ in 2018 in Frankrijk. Friends of the Earth Europe stelde dat de uitbreiding van emissiehandel ‘getuigt van een gebrek aan solidariteit’, terwijl de voorzitter van het milieucomité van het Europese Parlement het zelfs ‘politieke zelfmoord’ noemde.

Zorg om sociale gevolgen

Hoewel zorg om de sociale gevolgen van het Europese klimaatbeleid terecht is, slaat afwijzing van opname van transport en de gebouwde omgeving in het emissiehandelssysteem de plank mis. Het verhogen van de prijs van fossiele brandstoffen betekent immers niet automatisch dat de laagste inkomensgroepen erop achteruitgaan: dat hangt af van wat er met de opbrengsten wordt gedaan.

Het doel van emissiehandel is niet om klimaatbeleid of andere overheidsuitgaven te financieren, maar enkel om het gedrag van de deelnemers aan het systeem te veranderen. Door een prijskaartje te hangen aan de uitstoot van broeikasgassen, worden de deelnemers geprikkeld hun emissies te verminderen. Het genereren van inkomsten is geen doel van het emissiehandelssysteem, maar de opbrengsten zijn er. Zeker nu de Europese Commissie van plan is vanaf 2030 alle emissierechten te veilen.

De voor de hand liggende oplossing voor het probleem van de dreigende energiearmoede is om per land alle opbrengsten van het emissiehandelssysteem volledig en gelijk per persoon aan de bevolking terug te geven. Ten eerste zullen lagere inkomensgroepen hierdoor méér geld ontvangen dan zij aan hogere energielasten kwijt zijn. Lagere inkomensgroepen hebben immers lagere energiekosten dan gemiddeld en zullen er bij deze aanpak financieel op vooruitgaan. Een alternatief is direct met subsidies de energielasten van lagere inkomensgroepen te verminderen, maar dat zou ook de prikkel verminderen om zuinig met energie om te gaan.

Volledige teruggave

Ten tweede vergroot volledige teruggave van de opbrengsten de transparantie en daarmee het draagvlak voor klimaatbeleid. Het is dan duidelijk dat een hogere energieprijs geen verkapte manier is om de staatskas te spekken, maar enkel ten doel heeft de maatschappij te prikkelen haar emissies te verminderen. Maandelijks ontvangt elke burger een afschrift met de totale inkomsten van het emissiehandelssysteem en een gelijk aandeel op de bankrekening.

Tenslotte geeft gelijke teruggave per persoon uitdrukking aan het rechtvaardigheidsprincipe dat niemand meer recht heeft dan een ander om broeikasgassen uit te stoten. In het verleden omarmde het Europees Parlement dit principe al voor de internationale verdeling van klimaatverplichtingen. Natuurlijk betekent gelijke teruggave per persoon juist hogere kosten voor de meer welgestelden, maar gezien hun grotere bijdrage aan klimaatverandering is dat alleszins te rechtvaardigen.

De klimaatcrisis maakt het noodzakelijk zo snel mogelijk grenzen te stellen aan alle broeikasgasemissies. Uitbreiding van het Europese emissiehandelssysteem met transport en de gebouwde omgeving is daarom een verstandig voorstel. Door alle opbreng- sten gelijk per persoon terug te geven, kan daarbij de energietransitie rechtvaardig worden vormgegeven en energiearmoede worden vermeden.

Marc Davidson is hoogleraar filosofie van duurzaamheid en milieu aan de Radboud Universiteit Nijmegen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden