Verbied opdracht tegen laagste prijs te gunnen

Bedrijven moeten zich kunnen onderscheiden in de kwaliteit van cao-afspraken.

Henk Strating


Particuliere beveiligers voeren acties, georganiseerd door de gezamenlijke vakbonden van FNV, CNV en De Unie. Eerst bij de Belastingdienst in Utrecht. Daarna Rotterdam/The Hague Airport. Acties in Den Haag staan op stapel.
De acties worden, net als in de schoonmaak, gevoerd volgens de uit Amerika afkomstige organising strategie. Kleine groepen leden voeren op strategische locaties acties die steeds grimmiger worden.
De acties richten zich op opdrachtgevers. Die kijken volgens de vakbonden bij de aanbesteding van beveiligingsdiensten alleen naar de laagste prijs. Daardoor zetten zij een negatieve spiraal in werking die tot steeds lagere prijzen leidt. Dat zet de werkgelegenheid, de arbeidsomstandigheden en de arbeidsvoorwaarden onder druk.
Redelijk
Op het eerste gezicht lijken de wensen van de vakbonden redelijk. Waarom moeten werknemers die hun werk naar behoren uitvoeren de dupe worden als een opdrachtgever met een andere aanbieder in zee gaat?
Temeer omdat de kwaliteit van het geleverde beveiligingswerk lang niet altijd de reden voor contractwisseling is. Vakbonden beweren dat voor veel opdrachtgevers de laagste prijs de enige reden is! In april, na acties in de schoonmaaksector, waren grote bedrijven als Schiphol en NS bereid afspraken met werkgevers en vakbonden te maken over fatsoenlijke contractovername.
Minister Donner zei de Tweede Kamer destijds toe dat overheidsopdrachtgevers dat voorbeeld zullen volgen. Maar in de beveiliging zijn volgens de vakbonden overheidsinstanties, zoals de Belastingdienst, de hoofdschuldigen.
Concurrentie
De oplossing is echter minder eenvoudig dan het lijkt. Vakbonden willen met het maken van afspraken bereiken dat de feitelijke uitvoering van het beveiligingswerk zo veel mogelijk ongewijzigd blijft. Dat zal de concurrentie tussen de beveiligingsbedrijven verminderen. Die hebben echter, evenals hun opdrachtgevers, belang bij concurrentie.
Bedrijven kunnen door concurrentie hun marktaandeel vergroten en opdrachtgevers kunnen een lagere prijs bedingen.
Juist overheidsinstanties die gemeenschapsgeld beheren, horen daarvan optimaal gebruik te maken. Zelfs wanneer, zoals in de schoonmaak, alle betrokken partijen bereid zijn afspraken te maken, is de weg daar naartoe er één met de nodige obstakels. Meer aandacht voor kwaliteit kan wellicht de sleutel voor een oplossing zijn.
Verschil in kwaliteit geeft opdrachtgevers een valide reden om niet alleen voor de laagste prijs te kiezen. Het stelt tegelijkertijd eisen aan werkgevers én vakbonden. Bijvoorbeeld door opleiding en scholing van personeel, maar ook door een flexibeler inzet van personeel.
Vakbonden zullen cao-afspraken moeten maken die werkgevers de ruimte bieden zich te onderscheiden. Dat kan bijvoorbeeld door loonsverhoging om te zetten in scholingsrechten en door (zelf-)roosteren mogelijk te maken binnen door de werkgever aangegeven bedrijfstijden en –bezetting zonder allerlei beperkende roosterregels.
Convenant
Een convenant kan daaraan een bijdrage leveren. Maar wat echt zou kunnen helpen is een verbod om de opdracht te gunnen aan de aanbieder met de allerlaagste prijs. Dat zal hen stimuleren om kwaliteitsaspecten in hun aanbieding mee te nemen om een hogere prijs te rechtvaardigen.
De econoom Mathijs Bouman, columnist en schrijver van het boek De Elektrische Spijkerbroek over marktwerking in de economie, noemt dat ‘een omgekeerde Vickrey-veiling, die best eens zou kunnen werken’.
Op een Vickrey-veiling betaalt de hoogste bieder voor bijvoorbeeld een kostbaar schilderij het op één na hoogste bod. Daarmee wordt bereikt dat bieders de waarde bieden die zij aan het schilderij toekennen. Ze hoeven immers niet bang te zijn dat ze het schilderij ook tegen een veel lagere prijs hadden kunnen kopen.
Door de aanbieder met de allerlaagste prijs buiten spel te zetten, hoeven bedrijven die zich op kwaliteit willen onderscheiden minder bang te zijn door een pure prijsvechter te worden afgetroefd.
Opdrachtgevers, beveiligingsbedrijven en vakbonden kunnen daarover wellicht afspraken maken. Het is alleszins aannemelijk dat de allerlaagste aanbieder het minst oog heeft voor kwaliteitsaspecten. Dat kan bovendien getoetst worden aan afspraken over kwaliteit gerelateerd aan maatschappelijk verantwoord ondernemen.
Als zulke afspraken ertoe leiden dat bij aanbesteding van beveiligingsdiensten meer aandacht is voor de kwaliteit van het aanbod, zijn uiteindelijk alle partijen winnaar. Opdrachtgevers zullen meer waar voor hun geld krijgen.



Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden