opiniediscriminatie bij politie

Veertig jaar later is politie nog niet maatschappij-proof

Dat een adviseur van de nationale politie van autochtone afkomst, Carel Boers, ontslag heeft genomen uit onvrede over de aanpak van discriminatie in het korps, is een unicum in ons land en toont de ernst van dit probleem anno 2019, betoogt Juan Codrington.

null Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Discriminatie bij de Nederlandse politie is geen nieuw fenomeen. Decennialang is er veel onderzoek verricht en gepubliceerd over discriminatie in de Nederlandse politieorganisatie, het diversiteitsbeleid en over incidenten tussen autochtone agenten en allochtone burgers.

Tot begin de jaren zeventig van de vorige eeuw was de Nederlandse politie een homogene en monoculturele organisatie, met uitsluitend autochtoon personeel. De enige ‘allochtonen’ in het veiligheidsdomein kwamen auit Indonesië en werkten in het leger en in administratieve functies bij de Binnenlands Veiligheidsdienst(BVD). Door de leiding werden zij denigrerend gekwalificeerd als ‘aangespoeld wrakhout van overzee’.

Met de komst van grote groepen allochtonen naar Nederland werd de politie geconfronteerd met etnische oververtegenwoordiging in bepaalde soorten misdaad, zoals: informeel recht (eerwraak/huiselijk geweld), politiek gemotiveerde criminaliteit, jeugdcriminaliteit en drugscriminaliteit. De kennis om deze nieuwe vormen van criminaliteit op een adequate wijze aan te pakken, ontbrak. Daardoor ontstonden er spanningen tussen de politie en allochtonen, die dreigden te escaleren.

Diversiteitskwaliteit

Diversiteit brengt specifieke kwaliteiten in de organisatie die bestaande ‘blauwe’ kwaliteiten kunnen aanvullen. Dat verbetert namelijk de kwaliteit van het politiewerk. Al in 2011 stelde onderzoeker S. de Vries dat bij de politiekorpsen het belang van multicultureel vakmanschap wordt onderkend, maar onvoldoende tot uiting komt in de dagelijkse praktijk. Daardoor worden ook de meerwaarde en het belang van multicultureel beleid niet op alle niveaus van de politieorganisatie bespreekbaar gemaakt.

Vanuit de korpsleiding zou een etnisch divers personeelsbeleid meer benadrukt moeten worden, zowel in woorden als in daden om effectief te kunnen optreden in onze multiculturele samenleving. Bovendien is het belangrijk, aldus De Vries, dat het streven naar diversiteit niet zozeer voorkomt uit een sociaal perspectief, maar vooral uit de overtuiging dat meer diversiteit zorgt voor beter politiewerk.

Er is vanaf de jaren 80 veel geïnvesteerd in de werving van allochtone agenten. Die werving verloopt succesvol. Er is echter nog steeds sprake van een draaideureffect: de uitstroom van allochtone agenten uit de politieorganisatie is onevenredig hoog ten opzichte van de instroom.

Uitstroom

In 2015 heb ik een evaluatieonderzoek uitgevoerd over tien jaar etnisch diversiteitspersoneelsbeleid van het Amsterdamse politiekorps. Een opmerkelijke discrepantie in het uitgevoerde etnisch diversiteitspersoneelsbeleid van de Amsterdamse politie van 2002 tot 2012 betrof de instroom en de uitstroom van personeel met een etnische achtergrond. Want er traden in totaal wel 842 personen van etnische afkomst in dienst, maar 534 personen met een etnische afkomst verlieten ook het korps.

De voor mijn onderzoek benaderde ex-agenten van etnische afkomst verklaarden dat zij het Amsterdamse politiekorps hadden verlaten met name vanwege discriminerende opmerkingen door autochtone collega’s en leidinggevenden tijdens hun werk. Ook was sprake van ongelijke behandeling door leidinggevenden, wat leidde tot een verziekte werksfeer.

De Amsterdamse politie erkende dat die uitstroom te wijten was aan een niet veilige, weinig tolerante organisatiecultuur, waar allochtone medewerkers zich minder thuis voelen. En de organisatiecultuur is juist één van de basisvoorwaarden om diversiteitsbeleid succesvol te laten zijn, net als onvoorwaardelijk commitment in alle structuren van de organisatie nodig is voor de implementatie van dit beleid.

Weg wegens discriminatie

Naar de oorzaken van de uitstroom van allochtone agenten uit de politiekorpsen is de afgelopen jaren ook veel onderzoek gedaan door diverse wetenschappers. Zo interviewde Broekhuizen in 2007 allochtonen die de politieorganisatie hadden verlaten. Alle geïnterviewden gaven aan dat discriminerende opmerkingen een belangrijke rol speelden bij hun besluit om de politieorganisatie te verlaten.

In 2007 bevestigde hoofdcommissaris Poelert, verantwoordelijk voor het landelijk diversiteitsbeleid van de politie, in tv-programma Zembla dat de grote uitstroom van allochtone agenten uit de politiekorpsen het gevolg is van institutionele discriminatie bij de politie. Hij stelde dat het echter niet gaat om discriminatie onderling, maar binnen het instituut, waardoor allochtone agenten amper opklimmen binnen de politieorganisatie.

Sandfort & Vanwesenbeeck concludeerden dat allochtone agenten de politiedienst verlieten als gevolg van de heersende omgangsvormen bij de korpsen, die als negatief werden ervaren door agenten van allochtone afkomst; zij vonden dat zij anders werden behandeld dan autochtone collega’s en zich meer moesten bewijzen. Zij werden ook harder afgerekend op onvolkomenheden. Daarnaast werd het ontbreken van doorstroomperspectieven genoemd als reden om de politiedienst te verlaten.

Het is onrealistisch te ontkennen dat discriminatie in alle geledingen voorkomt in onze samenleving, zowel onderling onder autochtonen en als ook onder allochtonen. Maar het is onaanvaardbaar dat de aanpak van discriminatie bij de Nederlandse politie, die als primaire taak heeft te zorgen voor een veilige en leefbare samenleving, nog niet heeft geleid tot de noodzakelijke resultaten.

Juan Codrington is oud-politieverslaggever en veiligheidskundige

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden