Columnesma linnemann

Veel critici van ‘cancelcultuur’ doen gemakzuchtig en luidkeels hun beklag

null Beeld de Volkskrant
Beeld de Volkskrant

Goed nieuws voor iedereen die meent dat het vrije woord aan banden wordt gelegd door politieke correctheid: de Britse zender Channel 4 komt met de documentairereeks Cancel Me, gepresenteerd door de 81-jarige komiek en held van de anti-woke-gemeenschap John Cleese.

Cleese zag zichzelf ‘gecanceld’, dat wil zeggen: één aflevering van Fawlty Towers uit 1975 is een paar weken niet te zien geweest op de streamingdienst UKTV. Sindsdien voedt Cleese graag het idee dat het werk van mensen zoals hij in gevaar is door een doorgeslagen cancel culture. Kennelijk ontgaat Cleese de ironie van het feit dat hij zijn beklag mag doen op een van de best bekeken zenders van Groot-Brittannië. Ik zie een parallel met regisseur Ilse Warringa, die begin deze zomer in het Volkskrant Magazine haar beklag deed over censuur, maar het succes van De luizenmoeder – het best bekeken programma van 2018, vol politiek incorrecte grappen – buiten beschouwing liet. Het doet ook denken aan de meerderheid van de columnisten in deze krant – veelal jonge babyboomers en oude Generatie X’ers, die hun niet tanende invloed aanwenden om zich uit te te spreken tegen de uitwassen van politieke correctheid.

Vooral het idee dat iets verboden wordt, leeft enorm: ‘Radicale woke- en genderactivisten vormen een agressieve taalpolitie die zuiverheid afdwingt’, schreef Marcia Luyten onlangs in deze krant. ‘Het is niet goed als woorden worden verboden op grond van vergezochte, rammelende denkconstructies vanuit de woke-hoek’, vindt ook Arie Elshout. Beide columnisten wordt geen strobreed in de weg gelegd, ze kunnen alles zeggen wat ze willen, op een groot podium. Maar die relativering lijkt het af te leggen tegen de vrees voor woke-terreur, ook bij deze slimme en originele auteurs.

Antiwoke-critici getroosten zich vaak nauwelijks de moeite om begrippen als cancelcultuur of censuur te definiëren. Wel worden complexe maatschappelijke gebeurtenissen uit binnen- en buitenland gretig op elkaar gestapeld en gereduceerd tot een simplistisch angstscenario. Witte heteroseksuele mensen mogen niets meer, en wie zich niet aan het ondoorgrondelijke lexicon van de ‘wokies’ houdt, wordt simpelweg opgeheven.

Natuurlijk kan Cancel Me een briljante documentaireserie worden. Maar deze week beschreef ‘chief content officer’ van Channel 4, Ian Katz, John Cleese als een ‘komische legende die oprechte nieuwsgierigheid combineert met een gezonde desinteresse in wat iemand van hem vindt’. Die desinteresse beschouw ik als handicap. Wie je zelf bent en hoe anderen jou beschouwen is juist ontzettend belangrijk in deze discussie over identiteit en macht. Als ze dat bij Channel 4 halverwege het maakproces nog niet doorhebben, voorzie ik een weinig doorwrocht resultaat.

Wat mij verder teleurstelt aan Cleese is dat hij zelf zijn nek uitstak voor een leukere wereld, maar vooralsnog weinig geduld lijkt te hebben met andere rebellen. De geniale serie Monty Python schopte meedogenloos en vol verve tegen elk heilig huisje. In Nederland ontworstelde een generatie kunstenaars en journalisten zich na de jaren zestig publiekelijk aan een beklemmend en preuts milieu. Maar nu een nieuwe groep mensen vol radicale ideeën op de deur klopt, kunnen die op weinig inlevingsvermogen of realiteitsbesef rekenen van deze oudere garde.

Natuurlijk zijn er antiracisten en transgenderactivisten die op Twitter ronduit onbeschoft doen, en ja: bepaalde subsidie- en sollicitatieronden vallen ten prooi aan een zekere krampachtigheid over diversiteit. Maar wie werkelijk geïnteresseerd is in machtsverhoudingen ontdekt al snel dat de meest radicale woke-aanhangers een kleine minderheid vormen in een maatschappelijk landschap waarin witte, heteroseksuele mannen nog steeds de meeste macht hebben en seksisme en racisme nog lang niet zijn uitgebannen. Er is simpelweg te weinig getornd aan de status quo om zo’n grootschalig reactionair tegengeluid te legitimeren. Maar dat mag je niet meer zeggen, tegenwoordig.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden