Vechten voor AOW en sjekkie

Linkse of rechtse standpunten maakt een populistische partij niet uit

Frank A.M. van den Heuvel

De PVV van Wilders kiest de kant van de linkse partijen in het debat waar het gaat om de pensioenleeftijd, deze moet 65 jaar blijven. Er is verbazing over dit ‘linkse’ standpunt van de rechtse anti-islampartij.

Onterecht
Toch is deze verbazing niet terecht, want we zien al jaren in Nederland en andere Europese landen partijen en (met name) rechtse populisten die economisch links zijn en cultureel rechts. Ze spelen in op een achterban die zich bekneld, vervreemd en ondergewaardeerd voelt.

Er is een forse tendens waarneembaar dat ‘de autochtone lagere klasse’ links inruilt voor populistisch rechts. Enkele jaren geleden schreven de sociologen Houtman, Achterberg en
Derks hier een boek over: Farewell to the leftist working class.

Wat is er aan de hand? De kern van het boek is dat de voormalig linkse arbeidersklasse zich afgekeerd heeft van de traditionele linkse partijen, die in hun ogen vervreemd zijn van de achterban. Mensen stemmen steeds meer cultureel gedreven in plaats van dat ze zich laten leiden door economische motieven. In wezen is het een fenomeen dat we reeds lang in de Verenigde Staten zien, waar we traditioneel het verschil tussen de red states en de blue states zien.

De staten in het zuiden en middenwesten stemmen overwegend op de Republikeinen en de west- en de oostkust op de Democraten, traditie versus kosmopolitisme.
In het verleden hebben rechts-populistische leiders in Latijns-Amerika de onderklasse gemobiliseerd, inspelend op traditionele waarden.

Grachtengordel
Ook bij ons zien we dat de mensen tijdens de laatste landelijke verkiezingen (november 2006) meer cultureel gedreven stemden. Het werd een strijd tussen de Randstad en de provincie, tussen de grachtengordel en de rest van Nederland, tussen kosmopolitisch en nationaal gericht, tussen voormalig Paars en de meer traditionele partijen. De Europese verkiezingen gaven het ook aan: PVV versus D66. D66 is het spiegelbeeld van de PVV: economisch rechts en cultureel links.

Wilders werft al jaren kiezers in de oude wijken van grote steden, waar de gewone man woont die niks moet hebben van Den Haag, establishment en de aandacht van de linkse partijen voor buitenlanders, milieu, Derde Wereld. Zelfs dieren worden belangrijker gevonden dan hun problemen.

Of, zoals Wilders het bij de laatste politieke beschouwingen scherp zei: men heeft genoeg van het handelen van oud-minister Herfkens, de bespiegelingen van Geert Mak en de Al Gores van deze wereld, die praten voor een kleine elitaire groep terwijl de echte problemen niet worden aangepakt.

Populisten
En dan past Wilders perfect in de analyse van de auteurs die een groot deel van de linkse arbeidersklasse naar de veiligheid van rechtse populisten zien lopen. Naar de soepel lopende zinnen van de charismatische sprekers, van Fortuyn tot Le Pen in Frankrijk, van Filip de Winter van Vlaams Belang (oude wijken van Antwerpen), die inspeelt op de gevaarlijke Waalse nietsnut die Vlaanderen inpikt. De teksten en programma's zijn vaak niet te ingewikkeld en de boodschap roept een beschermde omgeving op.

Interessant is ook de presentatie van de voorlieden van deze rechtse bewegingen. Allemaal kleden deze aanvoerders zich onberispelijk. Ze 'verlagen' zich juist niet tot het jasje zonder das, maar gaan strak in pak en das gekleed. Fortuyn en Wilders, en in Italië een Berlusconi die zich ook graag richt tot de gewone man, dwepen met hun uiterlijk, het geeft hen status en leiderschap.

Fors
Alle drie kunnen ze bogen op forse steun bij de arbeidersklasse. Ze roepen traditionele waarden op, nationale trots. In Nederland sprong eerst de SP, ook economisch links en cultureel rechts, in dit gat. Wilders heeft het gat benoemd en vergroot.

De arbeidersklasse, onzeker en angstig voor het nieuwe en onbekende, ziet dat de wereld groot en onoverzichtelijk wordt. Ze zoekt houvast en overzicht. De oude, elitair geworden, socialistische voorlieden pakken dit niet op. En dan zien ze door de crisis hun baan verdwijnen en hun pensioen verdampen.

Niet meer roken
En of dat nog niet genoeg is, mogen ze van ‘Den Haag’ niet meer roken in hun buurtcafé en wordt hun pensioenleeftijd verhoogd, twee punten waarbij Wilders hun steunt. Of dit linkse of rechtse standpunten zijn, maakt een populistische partij en leider niet uit. Die vecht voor zijn achterban waar sjekkie en 65 jaar heilig zijn.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden