VerslaggeverscolumnAriejan Korteweg in Mariahout

Varkensboer zijn is niet eenvoudig, toen niet en nu nog minder

De Valentijnsdate wordt een lang gesprek aan de keukentafel, waarin we de lotgevallen doornemen van een familie die al een eeuw varkensboer is in Oost-Brabant. Pas als de uitkoopregeling van minister Carola Schouten ter sprake komt, hapert dat verhaal. Marcel en Miriam Berkvens kijken elkaar even aan. Dan zegt zij: ‘We hebben alles samen besloten en zijn er altijd uitgekomen. Dat zal nu ook weer zo gaan.’ Hij knikt.

Het is niet gemakkelijk varkensboer te zijn. Nu niet, en in 1997, toen ze het bedrijf overnamen van de moeder van Marcel, was het niet anders. Meteen brak er varkenspest uit. Al hun biggen moesten vernietigd worden, zoals dat dan heet. ‘Is dat traumatisch? Nee’, beantwoordt Marcel zijn eigen vraag. ‘Dat was wel zo’, vindt Miriam. ‘Het was verschrikkelijk.’ Dood gaan de varkens sowieso. Maar dood vanwege ziekte, dat is toch anders.

Toen al vroegen ze zich af of ze wel goed zaten hier aan de rand van de Peel, waar veel met varkens wordt gesleept. Ze zijn in Groningen en Zeeland gaan kijken, maar bleken nergens welkom. Ze hebben Oost-Europa, de VS en Canada onderzocht. Het was niet haalbaar.

Marcel en Miriam Berkvens: ‘Twijfel tussen stoppen of doorgaan.’

In plaats daarvan hebben ze hun bedrijf vernieuwd. Ze produceren nu ‘1 ster Beter Leven varkens’. Dan zijn de ernstigste problemen uit de vee-industrie aangepakt, vindt de Dierenbescherming. Ze houden alleen nog zeugen, 850 stuks – een middelgroot bedrijf. De 25.000 biggen die jaarlijks worden geboren, gaan na een tijdje naar een vleesvarkenshouder. Op een paar zeugen na, die voor de opvolging moeten zorgen. Zo draait het leven in de varkenshouderij.

De organisatie Boeren in Nederland wil boeren uit hun ‘boerenbubbel’ halen, rond Valentijnsdag gebeurt dat met boerendates. Zodoende ben ik nu op een boerderij net buiten Mariahout waar, eerlijk is eerlijk, een ammoniakgeur hangt die blijkbaar ook met de luchtwasser niet is te voorkomen.

Marcel vindt zichzelf een atypische varkensboer. Een tijdje geleden heeft hij een persoonlijkheidsonderzoek met kleuren laten doen. Veel varkensboeren zijn blauw: analytisch sterk. Of rood: dominant. Dat komt volgens hem omdat in de sector een enorme selectie is geweest; alleen de sterksten overleven. ‘Wij, mijn vrouw en ik, zijn geel. Dat staat voor creativiteit, voor kansen zien.’

Van de boerenacties snapt hij niks. ‘Als je, zoals Formers Defence Force, anderen Judas of verrader noemt, los je niks op.’ Zijn enige demonstratie: in december gratis worsten uitdelen op de Dam, het eerste bezoek aan Amsterdam sinds zijn studietijd.

Achter de stalmuren kijken.

Wat Marcel wil: verbinden, zorgen dat mensen achter die stalmuren kunnen kijken. Hij doet dat door ‘eigenzwijnse worst’ te maken, en Peelpaté. Met de hulp van de Dutch Design Week uit Eindhoven wilde Marcel werken aan iets wat er uit springt tussen de vleeswaren. Hij vond het fantastisch om te doen.

En nu is er de opkoopregeling voor varkensbedrijven, bedoeld om de stikstofuitstoot te verlagen. Berkvens is een van de 503 varkensboeren die zich hebben aangemeld. Hij zegt het aarzelend, want eigenlijk wil hij door. Maar Miriam heeft een burn-out gehad en een pijnlijke schouder. Doordeweeks hebben ze een Poolse knecht. In het weekeinde moet zij helpen met voeren, sjouwen, schoonspuiten, nageboortes weghalen. Dat lukt amper nog. ‘Ik wil wel stoppen’, zegt ze. Hij niet: ‘Zij is 54, ik 53; wat dan?’ Aan de andere kant: de kinderen gaan het bedrijf niet overnemen.

De bedrijven die het meeste overlast veroorzaken, komen het eerst in aanmerking. Berkvens staat op plek 96 voor Zuidoost-Brabant, gemeentelijk op plek 5. Hij maakt een kans, vermoedt hij. Maar hoe groot is die zak geld, is dat genoeg om later je pensioen van te betalen? Kunnen ze iets anders gaan doen wat net zo leuk is?

Varkens leuk? Klotebeesten zijn het soms, vindt Marcel, die vertelt dat zijn gekruiste Noorse landvarkens – de TN70 – zo opdringerig kunnen zijn dat ze je pootje haken.

De 1 ster Beter Leven varkens.

We gaan de stal in, waar de biggen krioelen, de staarten afgeknipt om te voorkomen dat ze elkaar bijten. In de stal hangen de verplichte stukken hout en draaiwielen bij wijze van speelgoed. De biggen roffelen weg als ze ons zien, maar al snel wint de nieuwsgierigheid het. Of hij een band met ze heeft? Niet met één varken speciaal, hij kan ze niet uit elkaar houden. Maar werken met varkens vindt hij nog steeds ‘keileuk’.

Iedereen is welkom, verzekert Marcel, ook Esther Ouwehand van de Partij voor de Dieren. Maar als iemand een einde wil maken aan het houden van dieren, krijg je wel een ander gesprek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden