ColumnRobert van de Griend

Van het vluchtelingendebat is weinig over. Misschien juist een goed moment om de balans op te maken

Met de komst van anderhalf miljoen vluchtelingen en migranten naar Europa in de zomer van 2015 ontstond iets wat we in arren moeden maar ‘het vluchtelingendebat’ zijn gaan noemen, maar wat feitelijk neerkwam op een slagveld aan ongefilterde emoties.

Ter rechterzijde van de meningenstrijd schaarden zich de commentatoren die zwoeren bij ‘opvang in de regio’, de politici die driftig waarschuwden voor ‘terroristen’ en ‘testosteronbommen’, de bloggers die zich vrolijk maakten over ‘dobbernegers’ en die beelden van een aangespoelde peuter maar ‘deugporno’ vonden, de boze burgers die op inspraakavonden met eieren smeten en ‘daar moet een piemel in’ schreeuwden, en de radicalen die asielzoekerscentra volhingen met varkenskoppen.

Met enige goede wil kon je er de onvermijdelijke opstand van de gewone man in zien, een langverwachte correctie op de elite die altijd alles maar voor het volk had willen bepalen, al kon je evengoed betogen dat de eiersmijters en piemelschreeuwers precies bevestigden wat de elite altijd al dacht: dat je sommige complexe vraagstukken nu eenmaal niet aan iedereen kunt overlaten.

Ter linkerzijde ging het er niet beter aan toe. Daar verzamelden zich de activisten die deden alsof elke Syriër een tandartsendiploma op zak had en ook nog eens verrukkelijk kon koken, de BN’ers die met veel aplomb verklaarden dat de vluchtelingen wel bij hen mochten slapen om daar vervolgens nooit meer op terug te komen, de justitieambtenaren die criminaliteitscijfers over asielzoekers wegmoffelden omdat die politiek onhandig uitkwamen, en natuurlijk Angela Merkel die zo hard ‘Wir schaffen das’ bleef roepen dat elke mits en maar erdoor werd overstemd. Je hoefde geen Telegraaf-wetenschappen te hebben gestudeerd om te begrijpen dat ze daar op rechts soms een tikje chagrijnig van werden.

Ondertussen kwam de enkeling die nog durfde te beweren dat de vluchtelingenkwestie ‘genuanceerd’ lag steeds meer alleen te staan, al was het maar omdat je bij talkshows op de zwarte lijst belandde als je na een enerzijds ook nog met een anderzijds op de proppen kwam. Nu lijden in Nederland wel meer discussies aan dit euvel, zie Zwarte Piet, de gehaktbal en alles waar het woord ‘genderneutraal’ voor staat. Klein verschil: in het vluchtelingendebat stonden mensenlevens op het spel.

Inmiddels zijn we vijf jaar verder. De oorlog in Syrië heeft al honderdduizenden levens gekost en er is geen enkel zicht op verbetering. Nog dagelijks stappen er mensen in gammele bootjes op weg naar een betere toekomst. Maar van het vluchtelingendebat is weinig meer over. De Syriërs hebben het afgelegd tegen corona, Black Lives Matter en de schoenen van Hugo de Jonge.

Misschien dus wel juist een goed moment om de balans op te maken van de vluchtelingenstroom. Wat blijkt? Het ligt genuanceerd. 

80 procent van de asielzoekers in Nederland waren ‘echte’ vluchtelingen, het resterende deel bestond uit economische migranten, een onderscheid waarover je kunt discussiëren. De arbeidsbereidheid onder de statushouders is groot en sommigen timmeren ook al stevig aan de weg. Niettemin leeft bijna 70 procent nog van een uitkering. En de gevreesde verkrachtingen en terroristische incidenten? Daarvan hebben zich slechts enkele voorgedaan, waarbij de daders zonder uitzondering kampten met een psychische stoornis. Tegelijkertijd wijzen deskundigen erop dat de tweede generatie Syriërs mogelijk meer crimineel gedrag gaat vertonen.

Goh, hadden we dat maar eerder geweten, dat het met die vluchtelingen allemaal niet zo zwart-wit ligt. Wie weet waren we dan wel wat dichter tot elkaar gekomen en wat eerder bij het begin van een constructieve oplossing.

Het goede en tevens slechte nieuws: we krijgen nog genoeg kansen om het beter te doen. Want als we het over één ding snel eens kunnen worden, is het dat deze vluchtelingencrisis zeker niet de laatste zal zijn. 

De vluchtelingencrisis, vijf jaar later

Anderhalf miljoen vluchtelingen zochten in 2015 hun heil in Europa. Wat is er werkelijkheid geworden van alle hoop en vrees? Vijf jaar later onderzoeken we het in een special. Op deze pagina vind je alle stukken. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden