COLUMNDaniela Hooghiemstra

Van dode, zieke en failliete mensen groeit de wilde natuur

Beeld .

Mens en natuur staan weer ter discussie, net als in de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw. Dankzij de nazi’s wordt de ­verering van natuurwetten geassocieerd met rechts, maar voor de oorlog stelde links de natuur evenzeer als toonbeeld van ‘zuiverheid’ en ‘rechtvaardigheid’ tegenover de moderne, verdorven mens.

De pacifistische anarcho-liberaal Kees Boeke (1884-1966) mijmerde met zijn goede vriend, kunstschilder Coenraad Nachenius (1890-1987) tijdens wandeltochten rond 1910 eindeloos over een nieuwe wereld, waarin ‘kunstmatigheid’ plaats zou maken voor zuivere natuur. Maar toen Nachenius die organistische visie in de praktijk wilde brengen, dook hij in 1936 ineens op bij de door NSB-leider Anton Mussert opgerichte ‘Raad voor Volksche Cultuur’.

Via de wilde natuur kunnen rechts en links elkaar zomaar in de armen vallen. Telegraaf-columnist Marianne Zwagerman wees in verband met de sterfte van ouderen door corona op de natuurlijke wet dat ‘sappige twijgjes’ nu eenmaal dor worden. Volkskrant-collega Marcia Luyten schreef dat zij ‘hoop’ put uit corona, omdat de ‘levenskracht van de aarde’, die ze ‘ontroerend’ en ‘vergevingsgezind’ noemt, er door herstelt.

Mijn bezwaar tegen natuur-verheerlijking, links én rechts, is de schijnbaar geringe consideratie met mensen. Aardbevingen zijn niet ‘vergevingsgezind’ voor degenen die het woord bedacht hebben en dat bejaarden genieten van literatuur, muziek of kleinkinderen, zal natuurkracht een rotzorg zijn. Van zieke, dode en failliete mensen groeit de zuivere natuur. En hoe minder mensen, hoe meer vreugd, dat geldt voor de zuivere natuur sowieso.

Natuur is wonderschoon en in mensen zit veel kwaad. Maar wat zij vóór hebben op de hen omringende flora en fauna, is dat ze in staat zijn om zich rekenschap te geven. Die inspanning, in de ene tijd en ruimte succesvoller dan in de andere, heet beschaving en als je iets anders, zoals God of natuur, bóven de mens stelt, zet je die op het spel.

Met financieel geograaf Ewald Engelen en journalist Jeroen Smit deed Luyten afgelopen weekend een oproep aan het kabinet om bedrijven die ‘het alleen maar gaat om geld verdienen’ in de huidige coronacrisis niet voor steun in aanmerking te laten komen.

Engelen baarde eerder vorige week opzien toen hij twitterde: ‘Corona lijkt me een mooi moment voor verkleining luchtvaart. Laat KLM lekker failliet gaan.’ Als je milieu belangrijker vindt dan mensen, is dat een logische gedachte. Maar wat je in zo’n geval verstaat onder ‘sociale rechtvaardigheid’ – in de oproep aan het kabinet genoemd als ‘criterium’ voor staatssteun – is raadselachtig.

Het kenmerk van geloof is dat de praktijk niet telt. Integendeel, mensen verlekkeren zich juist aan koninkrijken waarvan het bestaan nooit is aangetoond. Met de zogenaamde ‘criteria’ in het manifest, zoals ‘het dienen van alle stakeholders’ en het ‘in toenemende mate bijdragen aan een veilige toekomst’ worden alle opties open gehouden. Hardop zeggen dat je bepaalde bedrijven wilt sluiten, zou maar weerstand wekken, terwijl je de stok intussen wel achter de deur zet.

De kunst van het in nevelen hullen van bedoelingen wordt nog altijd het beste bedreven door het Vaticaan. Dankzij het bestuurlijke principe van ‘raadsel is macht’ – ook door koningshuizen succesvol toegepast – torent het al eeuwen hoog boven ons uit.

Met Pasen zei de paus te hopen dat ‘de Heer van het leven’ de overledenen aan corona ‘verwelkomt’ en riep hij op tot ‘eenheid’, ‘solidariteit’ en afschaffing van het ‘egocentrisme’ in Europa. Minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking Sigrid Kaag (D66) noemde zijn woorden ‘behartenswaardig’. ‘Wij zijn één grote familie’, twitterde ze.

Op dat moment was juist zichtbaar geworden dat de lidstaten van Europa eerder goede kennissen zijn, dan familie. Uit de diverse aanpak van de coronacrisis, van centralisme tot regionalisme, van repressie tot laissez-faire, blijkt hoe diep wijs en eer per land verschilt.

Als onder druk ieder land handelt op zijn eigen manier, lijkt me dat een reden om met het aantrekken van het Europese korset een beetje voorzichtig te zijn.

Minister Kaag vindt de coronacrisis daarentegen een ‘les’ om de gezondheidszorg in Europa beter te ‘coördineren’, zei ze op televisie. In die uitspraak moet je volgens mij lezen dat zij niet vindt dat Europa ‘een grote familie’ ís, maar dat zij wil dat het dat eindelijk eens wordt.

Daniela Hooghiemstra is jour­nalist en historicus

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden