Opinie

Van de stoere positie tegenover China is weinig over in dit nieuwe handelsverdrag

Hopelijk komt de EU, inclusief Nederland, samen met de regering-Biden tot een consistenter China-beleid, betogen Alex Krijger, Lennart Menger en Henk Schulte Nordholt.

Charles Michel, voorzitter van de Europese Raad, tijdens een video-conferentie tussen China en Europese leiders, 30 december 2020.  Beeld AP
Charles Michel, voorzitter van de Europese Raad, tijdens een video-conferentie tussen China en Europese leiders, 30 december 2020.Beeld AP

De EU had met het sluiten van een investeringsakkoord met China beter kunnen wachten tot het aantreden van de Amerikaanse president Biden. Aldus Sigrid Kaag, minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking (Ten eerste, 5 februari). Het plotse akkoord wekte in Europa verbazing, in de VS irritatie.

Onvoldoende

Op vrijdag 22 januari verscheen de eerste publieke versie van het ‘Comprehensive Agreement on Investment’ (CAI) tussen de Europese Unie en China. Na zeven jaar onderhandelen ligt er nu een overeenkomst op hoofdlijnen die voor Europese bedrijven in China het gelijke speelveld moet verbeteren. Het streven is positief, maar het document is nog volstrekt onvoldoende en laat zien dat het de EU ontbreekt aan een bredere China-strategie.

De ambitie van Xi Jinping om van China de leidende macht in de wereld te maken, heeft de handel tussen de EU en China verder gepolitiseerd. Chinese en Westerse bedrijven worden in China niet gelijk behandeld.

Subsidies aan staatsbedrijven en de gedwongen overdracht van westerse technologie zijn voorbeelden van businesspraktijken die hebben geleid tot een asymmetrische handelsrelatie tussen de EU en China. Het CAI heeft als doel een gelijker speelveld te realiseren. De overeenkomst moet een betere markttoegang en een eerlijkere concurrentiepositie waarborgen – met name voor westerse bedrijven in China.

Daarnaast moeten de EU-investeringen beter worden beschermd, de transparantie van de Chinese markt worden vergroot en de restricties op aandelen in Chinees-Europese joint ventures worden versoepeld. Met de CAI realiseert de EU haar doel om de bestaande investeringsverdragen van de individuele Europese lidstaten te moderniseren en te vervangen door een multilateraal verdrag waardoor de EU als één blok kan optreden.

Lovend

Ursula von der Leyen, president van de Europese Commissie (EC), was in eerste instantie lovend over de deal: ‘De overeenkomst zal Europese investeerders een ongekende toegang tot de Chinese markt bieden, waardoor onze bedrijven kunnen groeien en banen kunnen scheppen. De CAI zal onze economische betrekkingen met China opnieuw in evenwicht brengen.’

De vraag is of dat optimisme is gerechtvaardigd. Begin 2019 formuleerde de EU een nieuw China-beleid: het land was voortaan een partner op het gebied van klimaat, een economische concurrent en een ‘systeemrivaal’ – een betiteling waarmee Brussel zich het recht voorbehield de uitwassen van de Chinese eenpartijstaat aan de kaak te stellen.

Van die stoere positie vinden we in de CAI weinig terug. De afspraken omtrent mensenrechten, klimaat- en werkstandaarden zijn boterzacht, vaag en ontwijkend geformuleerd. Zo zal Beijing ‘zich inspannen’ om lid te worden van de Internationale Arbeidsorganisatie (ILO) – een lidmaatschap dat China zou verplichten om aan de dwangarbeid in de provincie Xinjiang een einde te maken. China ontkent dat daar sprake van is, maar los daarvan waarborgen de leden van de ILO het bestaan van vrije vakbonden in hun land. Dat gaat in het China van Xi Jinping nooit gebeuren.

De timing van het sluiten van de CAI wekt ook verwondering. Waarom in 2020, het jaar dat de Chinese regering de oorsprong van de covid-19-pandemie in Wuhan wekenlang heeft verdoezeld, meer dan 1 miljoen Oeigoeren zijn ‘heropgevoed’ en aan de autonomie van Hongkong een einde is gemaakt?

Glansrijk

Waarom werd de deal enkele weken voor de inauguratie van de regering-Biden gesloten – nota bene nadat de EU zelf begin december aan de nieuwe Amerikaanse regering had voorgesteld om ‘de strategische uitdaging te bespreken die door China’s groeiende internationale assertiviteit wordt veroorzaakt’?

De Chinese regering, immer beducht voor de vorming van een tegen China gericht verenigd democratisch front, zette vervolgens in december enkele tandjes bij om de CAI middels ‘ongekende concessies’ erdoor te duwen – een missie waarin zij glansrijk slaagde.

De EU kan pas echt een geopolitieke speler worden als het de verschillende deelterreinen van de relatie met China – klimaat, handel, investeringen en waarden – samensmeedt tot één consistent beleid.

Als het hoofddoel is, zoals de EU dat zelf meerdere malen heeft geformuleerd, om de opkomst van een onvrije, door China te leiden wereldorde te weerstaan, dan zal soms een korter-termijnbelang moeten worden opgeofferd aan het bereiken van een langer-termijndoel. De CAI is een voorbeeld van cherrypicking: het binnenhalen van een (onzeker) deelbelang zonder het grotere plaatje voor ogen te houden.

Het is te hopen dat Europa meewerkt aan de visie van de regering- Biden om als democratisch blok samen een China-beleid te voeren. Met als belangrijkste aandachtspunten: bescherming van westerse technologie, van mensenrechten en vrede en veiligheid in Oost-Azië. Gelijkgezinde landen als India, het Verenigd Koninkrijk, Australië, Japan, Zuid-Korea en Taiwan zijn van harte welkom om zich aan te sluiten. Het investeringsakkoord CAI lijkt weinig aan de uitvoering van een dergelijk nieuw en noodzakelijk beleid bij te dragen.

De vraag is overigens of de CAI in de huidige vorm ooit door het Europees Parlement zal worden geratificeerd. Vlak na de ondertekening van de CAI arresteerde de politie in Hongkong 53 leden van de democratische oppositie.

Minister Kaag heeft gelijk als ze zegt: ‘Wat mij betreft hadden we gepaste haast kunnen maken en na het aantreden van president Biden deze finale stap kunnen zetten.’ Het is zorgelijk als ze stelt: ‘Maar het gaat uiteindelijk om een meerderheid. Frankrijk en Duitsland hadden besloten dat zij vonden dat de timing juist was en dan sta je al snel wat zwakker.’

Nederland moet goed blijven opletten dat het meer autonoom opererende Europa wel een waardengemeenschap blijft en ook in het buitenlands beleid trouw blijft aan de eigen fundamentele democratische principes.

Alex Krijger en Lennart Menger zijn werkzaam bij geopolitiek adviesbureau Krijger & Partners. Henk Schulte Nordholt is sinoloog, ondernemer en publicist.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden