ColumnDaniela Hooghiemstra

Van aansprekende verhalen in de politiek wordt de mensheid niet altijd beter

Daniela Hooghiemstra

Promovendus Maarten Paulusse (Opinie, 27 maart) deed vorige week in deze krant een oproep om ‘weer eens een groot links verhaal’ te vertellen. De les die linkse partijen volgens hem uit de verkiezingsoverwinning van Thierry Baudet moeten trekken, is dat ­kiezers houden van ‘grote verhalen over verleden, heden en toekomst’. Het ‘progressieve vergezicht’ moet meeslepender. ‘Citeer desnoods uit de Romeinse mythologie.’

Ik wil de kracht van verhalen niet ontkennen, ik zou me zelfs geen raad weten zónder, maar juist daarom vind ik dat je er een beetje zorgvuldig mee moet omspringen. 

Voorheen kende ik het woord ‘verhaal’ in de betekenis van vertelling, waarbij de vraag of het verzonnen was of echt gebeurd, niet ter zake deed. Ook kende ik het als synoniem voor een leugen, zoals in: ‘Kom nu niet weer met een heel verhaal’ of ‘jij kunt me nog meer verhalen vertellen’. 

Maar tegenwoordig hebben zelfs banken een ‘verhaal’.

Sommige mensen, zoals mijn moeder, vinden dat als je een goed verhaal hebt, de feiten minder ­belangrijk worden en het, ook als je weet dat het misschien niet helemaal klopt, tóch de moeite van het vertellen waard is. Haar onderbreken en zeggen: ‘Maar toen waren we niet in Spanje’ of: ‘dat was helemaal niet met Kerstmis’, doe ik niet meer. Het leven is zo al saai genoeg. 

Maar het onderscheid tussen ­fictie en non-fictie wordt de laatste jaren wel erg onduidelijk. Romans gaan steeds vaker over wat schrijvers in het echte leven hebben meegemaakt, terwijl non-fictieschrijvers juist de vrijheid nemen om waargebeurde verhalen te ‘romantiseren’.

Die vermenging van disciplines doet het verhaal geen goed, want het biedt iedereen de gelegenheid om er met de pet naar te gooien. De romancier kan zich de moeite van het scheppen van een nieuwe werkelijkheid besparen, terwijl de non-fictieschrijver de bestaande werkelijkheid niet uitputtend meer hoeft te onderzoeken. Zo maak je de verbeelding plat en van de werkelijkheid een potje. Zo worden verhalen slappe thee. 

Beeldend kunstenaars grijpen de laatste jaren ook steeds vaker naar een ‘verhaal’ ter ondersteuning van hun werk. Omdat schrijven nu eenmaal niet hun vak is, stelt dat ­verhaal vaak teleur, terwijl het kunstwerk ook niet meer op zichzelf staat. 

Politici springen met verhalen om als kleuters met roze koeken. Nog onlangs was te zien hoe Thierry Baudets hele snoet onder de dichtregel van Menno Wigman kwam te zitten.

Hoe de ‘grote verhalen’ die Stalin en Hitler hebben verteld de mensheid beter hebben gemaakt, moet promovendus Paulusse mij ook nog maar eens uitleggen. En wat te denken van het christendom, een van de succesvolste ‘verhalen over verleden, heden en toekomst’ van de afgelopen millennia, dat zoveel mensen heeft doen lijden en sterven? 

Juist nu de ideologieën in Nederland dood leken te zijn en religie op zijn retour, komen ‘de verhalen’ weer. Hoe minder mensen ergens in geloven, zo lijkt het zelfs, des te ­groter worden ze.

Hoewel vrouwen het met elkaar over bijna alles oneens zijn, is ‘het verhaal’ van het feminisme groter dan ooit. Hoewel de één vindt dat vrouwen fulltime moeten werken en de ander het recht claimt om op de bank te liggen; de één de hoofddoek ziet als instrument van onderdrukking en de ander als waarborg voor vrijheid; de één de man als onderdrukker ziet en de ander als kostwinner, verbeeldden duizenden vrouwen vorige maand op de Dam toch een leger dat opkwam voor ‘rechten’.

Scholieren die óók naar Thailand vliegen, plastic weggooien en vlees eten, vertolkten tijdens hun demonstratie de epische rol van klimaatapostelen. 

Volgens ‘predikant van de Zuidas’ Ruben van Zwieten, vertelt de ­Bijbel niet de absolute waarheid, maar van het ‘grote verhaal’ maakt hij intussen wel een handeltje. 

Het ‘boreaal’ bestaat niet, en toch wel. 

Mensen hebben verhalen nodig, dat snap ik ook wel. Maar niet zomaar en altijd. Zoals verhalen in de kunst de waarheid kunnen laten zien, kunnen zij in de werkelijkheid het zicht daarop juist ontnemen. Zo verliest de verbeelding haar schoonheid. Dat ‘grote verhaal’ kan de ­politiek missen als kiespijn.  

Daniela Hooghiemstra is journalist en historica.  

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden