Verslaggeverscolumn in Gouda

Vaccinaties zijn geen vijftig smaken chips

Mijn kinderen zijn dubbel gevaccineerd, omdat we in Washington D.C. woonden toen ze klein waren. Daar controleren openbare basisscholen streng op vaccinaties. Zonder een rigide, jaarlijkse medische check-up en het overhandigen van stapels bijbehorende formulieren vol handtekeningen en stempels, kan een kind daar geen voet over de schooldrempel zetten.

Voorafgaand aan onze verhuizing was ik nog naar ons uitstekende Utrechtse consultatiebureau gegaan. Daar verwerkte een vriendelijke GGD-arts onze vaccinatieboekjes tot een tiptop Engelstalig vaccinatiepaspoort. De bureaucraten van de gemeente Washington D.C. bleken allerminst onder de indruk. Amerikanen stellen niet alle vaccins precies zo samen als wij en de interval tussen doses verschilt soms wat. Het Nederlandse vaccinatieprogramma kwam daar dus niet voor op de standaardformulieren. Dus moest alles opnieuw. Protesteren was zinloos: anders geen school.

Jaarlijks verplicht vaccinatieformulier uit Washington. Foto Margriet Oostveen

Ik bel met Irene Veldhuijzen, epidemioloog bij het Centrum Infectieziektenbestrijding van het RIVM. Zij deed onderzoek naar de dekkingsgraad van vaccinaties onder asielzoekers. Die is goed. Net als in Washington wordt de registratie uit andere landen ook hier vaak onderschat, waardoor kleine kinderen die elders geboren zijn zekerheidshalve nog vaak eens extra prik krijgen. ‘Maar Syrië bijvoorbeeld was voordat de oorlog uitbrak geen ontwikkelingsland.’ Daar werd meestal prima gevaccineerd.

Ik zeg het niet graag, maar een rijksvaccinatieprogramma is ook gewoon een kwestie van lokale gebruiken. Toch zou de groeiende groep ‘anti-vaxxers’ hun allerindividueelste scepsis wel eens wat kunnen matigen ten gunste van het harde wetenschappelijk bewijs en het collectieve belang waar vaccinatieprogramma’s wel degelijk op zijn gebouwd.

Maar solidariteit kun je niet afdwingen in tijden van razendsnelle ophef en individualiserende doe-het-zelf-burgers. Verplicht vaccineren dan? Doorgeslagen bureaucraten zoals in Washington, die heb je dus ook overal.

Antroposofisch huisarts Madeleen Winkler. Foto Margriet Oostveen

Bovendien waren RIVM en GGD’s altijd goed in uitleggen en overtuigen. Geef ze eerst even een kans het nieuwe kritische publiek op vrijwillige basis te bereiken, zou je zeggen.

Ik bezoek Madeleen Winkler, veteraan op het gebied van vaccinatiescepsis: zij heeft een huisartsenpraktijk op antroposofische grondslag in Gouda, in samenwerking met de GGD is daar ook één ochtend per week een consultatiebureau. Winkler is daarnaast voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Antroposofische Zorgaanbieders en co-auteur van de antroposofische voorlichtingsbrochure Inenten. Waarom wel? Waarom niet?

Zij bedient de hele doelgroep en deelt die in drie categorieën in. De ‘zwaarste gereformeerden, die geen enkele prik willen’. Dan ‘mensen die tegenwoordig allerlei en niet geheel reële ideeën hebben over hoe gevaarlijk vaccineren zou zijn’. En tot slot de mensen die ze zelf wel begrijpt: ‘Zij willen best inenten, maar zeggen dat het zo veel is allemaal, en zo ontzettend vroeg, moet dat nu meteen?’ Aan deze mensen vertelt Winkler hoe een kind mazelen krijgt, en hoe je de ziekte dan moet behandelen: eigen keuze. Of waarom een zestienjarig meisje dat zwanger kan worden echt alsnog ingeënt moet worden tegen rode hond (‘anders kan de baby gevaar lopen’).

Ik zeg: ‘Ook u stelt het individuele belang dus boven het collectieve belang.’

Zij riposteert: ‘Ik stel goed informeren voorop.’

Er kwamen de afgelopen tien jaar steeds vaccinaties bij in het rijksvaccinatieprogramma, zegt Winkler. Overal nam de behoefte aan individuele vrijheid toe, maar de keuzevrijheid op het consultatiebureau werd intussen steeds kleiner. Dat is óók het probleem.

Rijksvaccinatievaccins. Foto Margriet Oostveen

Neem het vaccin tegen het hier niet veel voorkomende hepatitis-B voor baby’s, dat aan de de vaccinatie tegen difterie, kinkhoest, tetanus en polio (DKTP) werd toegevoegd. ‘Veel ouders vinden dat een stap teveel. Maar ze krijgen het nu alsof het alles of niets is.’ Winkler laat de hepatitis-B dus desgevraagd weg. ‘Tenzij ze op vakantie naar Egypte gaan. Dan dring ik er juist op aan.’

We raakten gewend aan vijftig smaken chips, een vrijwillig levenseinde en het mantra ‘onderwijs op maat’. Dus nu willen ouders keuzevrijheid in het rijksvaccinatieprogramma. En Winkler geeft die desgewenst. Maar het RIVM kan dat natuurlijk nooit bieden.

Het RIVM en de GGD’s kunnen ouders wél beter ‘op maat’ informeren. Doe-het-zelf-burgers willen namelijk vóór alles serieus worden genomen. En dat zijn echt niet alleen hoogopgeleide witte anti-vaxxers. Omdat Winklers consultatiebureau ook gewoon als wijkbureau fungeert, kwamen er altijd al Marokkaanse families: ‘De nieuwe generatie, die mondiger is, stelt vaak al precies dezelfde kritische vragen.’ 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.