Ombudsman Jean-Pierre Geelen

Vaak berust een rekenfout niet zozeer op onvermogen, maar op automatisme, luiheid of domweg vergissingen

‘Journalisten kunnen niet rekenen’, luidt een bekend gezegde. Dat blijkt vaak waar. Maar soms gaat rekenen over taal. 

Een sommetje. Doorgaans tellen het Volkskrant Magazine en de Sir Edmund 152 pagina’s. De zaterdagse bijlage V Zomer heeft er 84. Niettemin werd de bijlage op de voorpagina aangekondigd als ‘dubbeldik’. ‘Dubbeldun is eerder op zijn plaats’, schreef lezer Henk van Leeuwen terecht.

Kortom: wat weet ú van hoofdrekenen?

‘Journalisten kunnen niet rekenen’, luidt een bekend gezegde. Vooral bij percentages wil het nogal eens misgaan. Het zou komen doordat de meeste (schrijvende) journalisten een alfa-achtergrond hebben. Dat is wellicht waar (hoewel redacteuren van de Volkskrant uiteenlopende soorten scholing hebben), maar vaak berust een ‘rekenfout’ op automatisme, luiheid of domweg vergissingen. Soms zijn ‘rekenfouten’ eerder een kwestie van taal. Berucht is de verwarring rond Amerikaans-Engelse begrippen als billion (miljard), trillion (biljoen) en aanverwanten.

Klein vuil: op de tv-pagina werd een documentaire aangekondigd over ‘het 40-jarig bestaan’ van de ­Simon & Garfunkelhit Bridge Over Troubled Water, ‘de klassieker uit 1970’. Zoals een wakkere lezer schreef: ‘Volgens Bartjens is dat 48 jaar.’ Volgens mij ook.

Snelheid, haast, vluchtig (over)schrijven kunnen ongelukken veroorzaken. Niet een miljoen, maar 74 duizend Indiase soldaten kwamen om in de Eerste Wereldoorlog, aldus een herstelbericht deze week.

‘Momenteel zijn er volgens de VN ongeveer 250 miljoen vluchtelingen in de wereld’, schreef deze krant afgelopen week. Een nulletje te veel: het moesten er 25 miljoen zijn. Het bleek overgenomen van het ANP, de rechtzetting die het persbureau er kort daarna op liet volgen, haalde de krant niet.

Verwarrend is het sowieso met die getallen: eerder dit jaar schreef de krant dat het aantal mensen op de vlucht in 2017 een nieuwe recordhoogte had bereikt: ‘Volgens de VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR waren eind vorig jaar 68,5 miljoen mensen ontheemd.’ Het getal wordt vaker gebruikt in recente berichtgeving, maar dat is een definitiekwestie: de 68,5 miljoen zijn inclusief vluchtelingen in eigen land.

Uit de Aanvullingen & Verbeteringen van deze week: ‘In het recept van platbrood met smen in V Zomer ­Magazine (14 juli, pag 74) stond bij de ingrediënten 1 eetlepel Turkse yoghurt. Dat moet 1 liter zijn.’

Voor ongelukken werd gevreesd.

Met stelligheden voelt de lezer zich uitgedaagd. Een reportage over een eierbedrijf begon met de zin: ‘Elke dag leggen de 6,6 miljard legkippen op onze aardkloot een slordige 3 miljard eieren, genoeg om de hele planeet van Antarctica tot de Noordpool te verpakken in één luchtige reuzenomelet.’

Dan vráág je erom. Een lezer sloeg aan het rekenen (houd u de rekenmachine bij de hand): ‘Men neme een koekenpan van 28 cm diameter. Kluts een ei en verdeel dat zo goed mogelijk. Het oppervlak van de omelet bedraagt dan 3,14 × 0,14 × 0,14 = 0,061544 m2 (oppervlakte = r2 ). Dit vermenigvuldigen we met het aantal eieren dat dagelijks wordt geproduceerd, dus 3.000.000.000 x 0,061544 = 18.463.20.000 m2. Dat is 1.846 vierkante kilometer, oftewel 1.846/510.100.000 x 100 = 0,00036196 procent van het aardoppervlak.’

Goedemorgen lezer, bent u daar nog? Kijk anders wat onder de streep stond in de mail van deze rekenmeester: ‘Het komt dus niet eens in de buurt.’

Een lezer die dagelijks wordt uitgedaagd, hofleverancier Pieter Markus, boog zich vorige week over de rubriek Eet Wijzer, over fabrikant Oppo, die pretendeert ‘gezond ijs’ te maken. Hij ontdekte dat de auteur had aangenomen dat de voedingswaarde en het vet- en suikergehalte van het ijs door de fabrikant waren gepubliceerd per 50 gram. In werkelijkheid was dat per 50 milliliter. Het verschil: bij ‘gewoon’ ijs komt 50 gram overeen met 100 milliliter. Bij Oppo-ijs is het verschil groter, omdat dit ijs meer lucht bevat dan ‘gewoon’ ijs. Conclusie: ‘Oppo-ijs is hier met ten minste een factor twee te gunstig voorgesteld.’

De auteur van het stuk erkent de fout. Ze had het verschil in rekenwijze tussen de fabrikanten over het hoofd gezien. Maar ze blijft bij haar conclusie: ‘IJs is nooit gezond, maar Oppo blijft een ‘gezondere’ keuze dan gewoon roomijs.’

‘Kankermiddel 1.000 × goedkoper’, kopte de krant onlangs. Een doorn in het oog van lezer Leo ­Ouweneel: ‘Bij het gebruik van het vermenigvuldi­gings­teken kan iets alleen maar meer worden, maar niet minder.’ Zijn stelling: ‘Iets is een duizendste van de oorspronkelijke prijs. Of gebruik een percentage, wat het beste is.’ Oftewel: ‘Goed geschreven artikelen in uw krant, maar rekenen is ook een vak.’

De slotsom: bij cijfers altijd op je tellen passen. 

Post van een lezer

Te veel Netflix in de krant? 

Een nieuw dieptepunt: maar liefst 27,5 van de 33 beschikbare centimeters in de ‘Filmtips’ voor jullie vrienden van Netflix. Ongelofelijk. Hoeveel krijgen jullie hiervoor betaald?

Pieter Meinster, Rotterdam

Van betaling is – uiteraard – geen sprake. Maar Netflix staat inderdaad bijna dagelijks in de krant, veel vaker dan videodiensten als Videoland, NLZiet, Ziggo Movies of HBO. Maar die hebben in Nederland veel minder gebruikers, en soms een veel beperkter aanbod. De rol van ‘lineaire’ televisie is rap aan het veranderen. De groeiende aandacht voor Netflix weerspiegelt dat. Volgens recent onderzoek heeft 35 procent van de Nederlandse huishoudens toegang tot Netflix, van 20- tot 30-jarigen zelfs 65 procent. Daar moet je voor betalen. Maar dat moet de lezer ook voor een bioscoopfilm, waarover de krant óók bericht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.