Opinie

Uw pensioen vormt ongewild een gevaar voor de toekomst

Eén van de grootse pensioenfondsen ter wereld, ABP, belegt in kolen, olie en gas. Hiermee draagt uw pensioen bij aan de financiering van de fossiele industrie en daarmee opwarming van de aarde.

Een meetlocatie waar de NAM de bodemdaling door de gaswinning kan meten Foto anp

Dit jaar is cruciaal in het gevecht tegen klimaatverandering. In december wordt in Parijs een nieuw klimaatverdrag gesloten dat ervoor moet zorgen dat opwarming van de aarde beperkt wordt tot 2 graden Celsius. Alle druk is nodig om ervoor te zorgen dat Parijs geen herhaling wordt van het debacle van Kopenhagen in 2009. Dat lijken steeds meer mensen te beseffen. Zo werden er in september van afgelopen jaar 2642 demonstraties gehouden in 162 landen, roepen CEO's van Unilever en andere bedrijven op tot serieuze actie en tekenden 5711 Europese gemeenten een convenant om CO2-uitstoot fors terug te dringen. Alle activiteiten die invloed hebben op het klimaat liggen dit jaar onder het vergrootglas. Zo ook waar ons pensioengeld eigenlijk terechtkomt. Wat blijkt: ons pensioen vormt ongewild een gevaar voor de toekomst.

Als onderzoekers verbonden aan de Erasmus Universiteit Rotterdam zijn wij verplicht voor ons pensioen te sparen bij het ABP. Net als de andere 2,8 miljoen deelnemers van dit pensioenfonds, onder wie alle (oud)-docenten, ambtenaren en defensiepersoneel. Het ABP beheert 334 miljard euro spaargeld voor deze mensen en is daarmee één van de grootste pensioenfondsen ter wereld. Volgens het ABP wordt ongeveer 10 procent van dat vermogen, dus meer dan 30 miljard, belegd in bedrijven die zich direct of indirect bezighouden met het winnen en produceren van fossiele energie. Vaak zonder dat we erbij nadenken draagt ons pensioen dus bij aan financiering van de fossiele industrie en daarmee opwarming van de aarde, met potentieel desastreuse gevolgen voor de leefbaarheid in ons land.

Foto anp

Laat het geld spreken

ABP onderkent de urgentie van klimaatverandering. Tegelijk geeft het ABP-bestuur aan voorlopig geen reden te zien om haar fossiele investeringen te heroverwegen. Ze ziet meer in actief aandeelhouderschap - door het aangaan van de dialoog met de fossiele bedrijven waar ze in investeert. De resultaten van die dialoog zijn echter schamper. Sterker nog: fossiele energiebedrijven als BP en Shell lijken zich steeds verder in te graven in het fossiele pad. Zo liet Ben van Beurden, CEO van Shell, onlangs in deze krant weten dat hij het liefst zo snel mogelijk in onherbergzaam en uiterst kwetsbaar gebied in Alaska naar olie wil boren. In hetzelfde interview opende hij ook een frontale aanval op het klimaatbeleid door zich hardop af te vragen of die 2 graden doelstelling überhaupt haalbaar en wenselijk is.

Ook kwam Van Beurden met een nieuw mensenrecht op de proppen, namelijk het recht op toegang tot fossiele energie. Mensen die steviger klimaatbeleid propageren, ontnemen volgens hem een groot deel van de wereldbevolking dat recht. Maar dat met dit nieuwe recht inwoners van eilandstaten en laaggelegen delta's hun recht op een veilige woonomgeving en voedselvoorziening wordt ontnomen, ontgaat Van Beurden voor het gemak even. Ook het feit dat 60 jaar oliewinning in Nigeria vooral winstgevend voor Shell is en de lokale bevolking in schrijnende omstandigheden achterlaat, lijkt Van Beurden niet te deren.

In plaats van te blijven praten met deze bedrijven zoals het ABP voorstelt, vinden wij de tijd rijp om het geld te laten spreken. Geld lijkt nog de enige prikkel waar multinationals zoals Shell op reageren. Daarom stellen wij voor te divesteren - investeringen uit de fossiele industrie te trekken. Hiermee sluiten we ons aan bij de 'divestment beweging' de snelst groeiende maatschappelijke beweging die mondiaal universiteiten, kerken, overheden en pensioenfondsen oproept hun geld uit fossiele energie te trekken. Niet alleen vanwege de onmiskenbare ecologische risico's, maar ook de financiële risico's van deze industrie.

Recent onderzoek, gepubliceerd in het vooraanstaande wetenschappelijke blad Nature, laat zien dat als we klimaatverandering willen beperken tot 2 graden Celsius, zoals internationaal is afgesproken, 80 procent van alle kolen, eenderde van de olie en vijftig procent van al het aardgas in de grond zal moeten blijven zitten. Met andere woorden, fossiele energiebedrijven zullen een groot deel van hun voorraden niet kunnen winnen. De waarde van deze bedrijven is daar op dit moment wel voor een groot deel op gebaseerd en wordt daardoor ernstig overschat - de zogenaamde koolstofbubbel.

Koolstofbubbel
Honderden investeerders trokken zich om deze reden al terug uit fossiele energie, waaronder het grootste pensioenfonds ter wereld, het Noorse Storebrand, de Kerk van Zweden, en de Rockefeller Foundation, opvallend omdat dit de nazaten zijn van de grondlegger van de Amerikaanse olie-industrie, John D. Rockefeller. De totale omvang van de koolstofbubbel wordt geschat op een onvoorstelbare 5 triljoen dollar (een 5 met twaalf nullen), drie keer groter dan de vastgoedmarkt die toen de hypotheekbubbel in 2008 klapte de hele wereldeconomie naar het randje van de afgrond hielp. Stel je voor wat er gebeurt als de koolstofbubbel klapt: dan verdampt ook de waarde van fossiele energie bedrijven.

Samen met andere bezorgde pensioendeelnemers zijn we daarom de 'ABP fossielvrij' campagne gestart. We roepen het ABP hiermee op om uit kolen, olie en gas te stappen vanwege de maatschappelijke en financiële risico's. Wil je ook niet dat het geld voor jouw toekomst wordt belegd in de brandstof van het verleden? Teken dan de petitie op www.abpfossielvrij.nl. Op dinsdag 17 maart wordt de petitie aangeboden aan het ABP bestuur. Wij hopen dat het ABP klimaatjaar 2015 zal aangrijpen om transparanter te worden over de impact van haar investeringen op klimaatverandering, verder gaat dan 'actief aandeelhouderschap' en verantwoordelijkheid neemt voor een leefbare toekomst. Kortom, dat ABP verantwoord met ons pensioen omgaat en begint met afbouwen van beleggingen in kolen, olie en gas.

Jan Rotmans en Derk Loorbach zijn professor bij DRIFT, Erasmus Universiteit Rotterdam. Rick Bosman en Chris Roorda zijn onderzoekers bij DRIFT en mede-initiatiefnemers van ABPfossielvrij.

Meer over

Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.