Column Lisa Becking

Universitair ecosysteem is te afhankelijk van één soort wetenschapper

X Beeld X

De motor valt uit. Alleen het geluid van de wind raast door. Zonder enige aandrijving is ons speedbootje aan de hoge golven overgeleverd. De motor springt weer aan. Sputtert uit. In een eindeloze reeks van wanhoop en opluchting bereiken we uiteindelijk onze bestemming. Dit was mijn eerste les in redundancy (overvloed): neem voor de veiligheid minstens twee exemplaren mee van cruciale componenten − in dit geval twee buitenboordmotoren.

Ook de natuur kent z’n dubbele motoren. Twee of meer soorten die ongeveer hetzelfde doen, maken een ecosysteem veerkrachtiger. Bijvoorbeeld verschillende soorten koralen die allemaal de structuur van het rif opbouwen door kalkafzettingen. Als één soort uitsterft, omdat die net wat gevoeliger is voor verandering, dan stokt het systeem niet. Dat is een geruststellend idee. Biodiversiteit is daarmee een soort verzekering dat een ecosysteem niet instort. In economische termen kan je denken aan gespreid beleggen, waarbij je per sector bij meerdere bedrijven inlegt. Alleen moet je door die overlappende rollen niet te makkelijk denken: ach, laat die soort maar gaan. Daarvoor begrijpen we meestal niet goed genoeg hoe alles werkt. Voor de biodiversiteit van koraalriffen is dat zeker moeilijk, simpelweg omdat we die nog zo slecht in kaart hebben gebracht. Vooralsnog is de veiligste strategie om een hoge diversiteit aan soorten te koesteren. Ook de bizarre soorten, zoals de dansende pom-pom-krab. ‘Too weird to live, too rare to die’, aldus de schrijver Hunter S. Thompson.

Binnen het academisch ecosysteem lijken we sterk afhankelijk te zijn van één soort succesvolle wetenschapper. Een soort die competitief is, grote beurzen binnenhaalt en veel publiceert. Deze benadering laat weinig diversiteit aan talenten toe. Laatst maande een beoordelingscommissie me vooral veel te publiceren in hoogstaande tijdschriften. Impact op de maatschappij, onderwijs en beleid leken hierin van weinig belang. Tegelijkertijd wordt er vanuit de universiteiten verwacht dat we als wetenschappers de dialoog met de maatschappij aangaan, juist omdat ons onderzoek regelmatig met publiek geld wordt gefinancierd. Helaas is de waardering van deze activiteiten binnen werktijd vaak ver te zoeken. Maar wetenschapscommunicatie is geen hobby, om de woorden van Ionica Smeets te gebruiken.

Gelukkig is er verandering in zicht. Alle universiteiten en onderzoeksfinanciers hebben nu een helder standpunt ingenomen in de nota Ruimte voor ieders talent, die aanstuurt op een nieuwe benadering voor het erkennen en waarderen van de diverse rollen die nodig zijn voor een goed functionerend universiteit. Belle Derks, hoogleraar Sociale en Organisatiepsychologie, gaf bij de opening van het academisch jaar van Universiteit Utrecht een mooi pleidooi voor het belang van het verbreden van de definitie van een succesvolle wetenschapper, zodat meer mensen zich herkennen in dat beeld. Hierdoor zal de diversiteit aan soorten wetenschappers toenemen. Zodat de universitaire boot blijft doorvaren, ook in noodweer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden