Opinie

Uiteindelijk komt een universeel basisinkomen in zicht

Harrie Verbons voorspelling dat de instroom van veel vluchtelingen leidt tot het einde van de welvaartsstaat, klopt niet. Er zijn altijd politieke alternatieven, meent filosoof Stephan Huijboom.

Asielzoekers protesteren in Nijmegen tegen de leefomstandigheden in hun plaats van opvang.Beeld anp

Volgens Harrie Verbon (Met open grenzen is de welvaartsstaat ten einde, de Volkskrant, 14 December) leidt de instroom van vluchtelingen tot het einde van de welvaartsstaat. Ze eten volgens hem 'uit de welvaartspot mee', of ze zorgen voor verdringing op de arbeidsmarkt. Het is eigenlijk nooit goed.

Verbon maakt echter een denkfout. Hij veronderstelt dat een economie slechts een beperkt aantal mensen kan ondersteunen, wat niet zo is. Zoals econoom Dirk Bezemer onlangs stelde, maakt het voor een land economisch gezien niet uit hoeveel de bevolking groeit, en het maakt ook niets uit hoe die bevolkingsgroei tot stand komt, zolang mensen maar niet actief uitgesloten worden.

Daarnaast gaat Verbon voorbij aan het feit dat economie en politiek met elkaar zijn vervlochten. Het idee dat de welvaartsstaat gedoemd is ten onder te gaan komt voort uit ongeloof in politieke alternatieven. De toekomst ligt echter fundamenteel open en politiek kan het breekijzer van het heden zijn. Het probleem is niet zozeer dat de welvaartsstaat onbetaalbaar aan het worden is, maar dat er te weinig geld de staatskas binnenvloeit wegens dure belastingverlagingen voor bedrijven en rijken de afgelopen decennia.

Onzinverhalen

Er zijn genoeg mogelijkheden om dit financieringstekort te verhelpen. Het grootste obstakel daarbij is dat er tientallen onzinverhalen in de publieke sfeer circuleren die alternatieven belachelijk proberen te maken. Realisme is hard nodig. We zullen onzinverhalen moeten bestrijden met economisch burgerschap. Door ons te verdiepen in de economische verhaaltjes die we elkaar vertellen, leren we het kaf van het koren scheiden. Lees om te beginnen eens het toegankelijke boekje '51 mythes over wat goed zou zijn voor de economie' van Mirjam de Rijk. Wees het er gerust mee oneens, maar ga de discussie aan.

De ondergang van de welvaartsstaat verbindt Verbon verder met massawerkloosheid. Er bestaat inderdaad permanente werkloosheid die verder zal oplopen, maar dat heeft niks met vluchtelingen te maken. We moeten structurele werkloosheid vanuit een ander perspectief bezien.

Over werkloosheid wordt al tientallen jaren hetzelfde verhaal gehouden. Voor werklozen zou het belangrijkste zijn dat ze gedisciplineerder worden en zichzelf omscholen. Het idee is dat die baan dan vanzelf wel komt. Een blik op de feiten laat zien dat dit beleid in de huidige situatie weinig productief is. Nederland kent 611.000 geregistreerde werklozen op 131.000 vacatures. Voor minstens 480.000 mensen is er dus geen baan beschikbaar, en dan hebben we het alleen nog over de geregistreerde werkloosheid. Mensen die ontmoedigd zijn of die een paar uur per week werken tellen in deze cijfers niet mee.

Minder werken met behoud van salaris

Het huidige werkloosheidsbeleid concentreert zich niet op het creëren van méér werk, maar op dure begeleiding naar werk. Het focust op slechts twintig procent van het probleem. Naar tachtig procent van de werkloosheid wordt amper omgekeken.

Op de korte termijn zijn daarom de volgende maatregelen verstandig. Collectieve arbeidstijdverkorting met behoud van salaris dient een weekend van drie dagen te creëren en de bestaande hoeveelheid werk beter te verdelen. Bijkomend voordeel: vervuilend woon-werkverkeer wordt gereduceerd. Daarnaast moeten er banen bijkomen in onder andere de zorg door bezuinigingen om te buigen in overheidsinvesteringen.

Op de lange termijn is een totaal andere blik op structurele werkloosheid nodig. Door automatisering en robotisering zal volledige werkgelegenheid niet meer haalbaar zijn. Het idee dat er altijd net zo veel banen bij komen als dat er verloren gaan wordt steeds ongeloofwaardiger.Een robotarm die auto's monteert heeft soms onderhoud nodig, maar dat is veel minder werk dan dat voorheen door mensen gedaan werd om diezelfde auto's in elkaar te zetten. Een universeel basisinkomen komt uiteindelijk in zicht, wat grotendeels betaald kan worden uit hogere vermogensbelastingen en de waarde die robots en software genereren.

Kortom, laten we goed beseffen dat er altijd politieke alternatieven mogelijk zijn.

Stephan Huijboom is filosoof.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden