Opinie Uber

Uber-zaak laat zien dat de schoen wringt bij de app

Onbedoelde neven­effecten spelen gebruikers van technologische ­hulpmiddelen parten, meent Edwin Borst.

Een Uber-taxi in Amsterdam. Beeld Jiri Buller

Na een reeks ongelukken neemt Uber maatregelen om de verkeersveiligheid te vergroten (Ten Eerste, 22 januari). Naast het verhogen van zowel de minimumleeftijd als de vereiste rijervaring, volgen chauffeurs onder de 25 jaar voortaan een verplichte rijvaardigheidstraining.

Nuttige maatregelen, maar het commentaar van Veilig Verkeer ­Nederland (VVN) geeft aan dat de schoen ook ergens anders wringt, namelijk bij de technologie waar het bij Uber om draait: de app. Deze app ­stimuleert chauffeurs om ’s nachts eindeloos rondjes door de stad te ­rijden, zodat ze onderweg makkelijk een ritje kunnen scoren en geen parkeerkosten hoeven te betalen. Het is een schoolvoorbeeld van hoe technologie soms onbedoelde en onverwachte gevolgen kan hebben op het moment dat de gebruiker er daadwerkelijk mee aan de slag gaat.

Ook WhatsApp

In dezelfde categorie wordt in dezelfde krant (Ten Eerste, 22 januari) gemeld dat WhatsApp het aantal door te sturen berichten heeft gelimiteerd tot vijf. Ook in dit geval bleek technologie ernstige gevolgen te hebben die vooraf niet waren voorzien: in India werd de doorstuurmogelijkheid gebruikt om nepnieuws te verspreiden rond vermeende kinderlokkers, wat leidde tot slachtpartijen door opgehitste menigten.

Dat dergelijke toepassingen niet neutraal zijn, is in de basis geen nieuw inzicht: in 1980 beschreef de Amerikaanse politicoloog Langdon Winner in het artikel Do Artifacts Have Politics? al hoe ontwerpen bepaalde handelingen altijd wel of niet stimuleren. Hij geeft het beroemde voorbeeld van hoe een stedenbouwer in Long Island lagere bruggen over een snelweg naar het strand liet lopen, zodat er geen bussen op die snelweg konden rijden. Dit maakte het mooie strand minder bereikbaar voor arme mensen.

Na jaren waarin technologiebedrijven het grootste gedeelte van hun verantwoordelijkheid hebben ontkend met het argument dat ze slechts een neutraal platform bieden, lijkt er langzaam iets te veranderen, weliswaar onder druk van de aandeelhouders, overheid en publieke opinie. Dat Uber inmiddels ook wijzigingen doorvoert in de app zelf is hier het bewijs voor: de app waarschuwt de chauffeurs als ze te hard rijden en er is een noodknop waarmee chauffeurs en passagiers het alarmnummer 112 kunnen bellen.

Nóg beter zou het zijn als dergelijke bedrijven niet alleen bewuster nadenken hoe ze ongewenst gedrag kunnen voorkomen, maar ook hoe ze gewenst gedrag kunnen stimuleren. Voor de duidelijkheid: gewenst staat dan niet voor het uitbuiten van chauffeurs en het indirect veroorzaken van verkeersongelukken, maar bijvoorbeeld voor het stimuleren van een ­gesprek tussen chauffeur en passagier, of het vergroten van de mobiliteit van ouderen.

Druk helpt

Helaas leert de ervaring dat bedrijven als Uber en WhatsApp op dit ­moment niet al te snel uit zichzelf in beweging komen: daarvoor helpt druk vanuit aandeelhouders of de overheid vaak wonderwel, en die willen zich op hun beurt nog weleens ­laten beïnvloeden door de publieke opinie. Dat vraagt echter wel van ons allemaal dat we bewuster worden van de gevolgen die technologie kan hebben en een kritischere houding aannemen. Het vraagt van ons dat we beseffen dat technologie meer doet dan ons leven makkelijker maken.

Door technologie kunnen we ons goedkoop en flexibel verplaatsen en kunnen we met de hele wereld gratis en laagdrempelig communiceren. Maar technologie kan ook veroorzaken dat chauffeurs vermoeid rondjes rijden door een stad, dat een menigte een onschuldig slachtoffer lyncht, of dat we tijdens het voorlezen van onze kinderen even onze werkmail lezen.

Wat dat betreft laat ook het artikel waarin een verstoorde werk-privé­balans als een van de belangrijkste oorzaken van burn-out wordt genoemd (Economie, 22 januari), zien dat er nog een wereld te winnen valt. Het vraagt van ons allemaal een kritischere houding tegenover technologie en haar producenten. Gebruikers aller landen, verenigt u!

Edwin Borst is bedrijfskundige en oprichter van technologietemmers.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden