Twitteren namens jezelf of de krant: hier is oplettendheid geboden - van lezers én journalisten

De ombudsman behandelt vragen, klachten en opmerkingen over de inhoud van redactionele pagina's en journalistieke aanpak.

Op platforms als Twitter is het niet altijd makkelijk de krant te scheiden van de individuele auteur. Hier is oplettendheid gevraagd – van lezers én journalisten. ‘Uit naam van de Volkskrant’ verwarring zaaien over de redactionele onafhankelijkheid is al helemaal uit den boze.

'Vies wijf', twitterde een Volkskrant-­columnist onder een tweet met een foto van minister Sigrid Kaag van Buitenlandse Zaken, die op bezoek in Iran een hoofddoekje had gedragen. Nee, dat was geen hoofdredactioneel commentaar, maar op Twitter (en in mails naar de krant) werd er wel schande over gesproken dat een medewerker van de Volkskrant zich zo uitlaat in het openbaar.

Dat is niet voor het eerst. Onlangs liet een lezer weten zijn abonnement te hebben beëindigd. De reden: het gedrag van ‘Volkskrant-mensen’ op sociale media. Het staat formeel buiten de krant, maar tegelijk is het soms moeilijk de krant en het individuele gedrag op sociale platforms te scheiden. Deze lezer is de enige niet die erover valt.

Aan de stamtafels van café Twitter (en andere platforms) gaat het er soms fel aan toe. De ene ‘zondagcolumnist’ noemt er de andere voorpaginaschrijver zonder blozen ‘moraalmasturbeerder’. En een medewerker doet de glazen rinkelen door een vergelijking tussen Anders Breivik en Thierry Baudet door het lokaal te schreeuwen.

Plaatsvervangende schaamte over sommige uitingen kan ik mij voorstellen, maar dat blijft ook een kwestie van smaak en stijl. En wie denkt dat de grove korrel een wapen van nu is, moet het verzamelde werk van Piet Grijs/Stoker c.s. er nog eens op naslaan.

Wat kan en mag een Volkskrant-medewerker wel en niet maken op sociale media? Allereerst moet er onderscheid worden gemaakt tussen ‘losse’ medewerkers en redacteuren in vaste dienst. Ook van belang: of de betrokkene in zijn of haar ‘bio’ een link legt met het werk voor of bij de Volkskrant.

Veel columnisten en ‘opiniemakers’ worden juist gevraagd om hun scherpe geluid, onder meer op sociale media. Al zou de kwalificatie ‘vies wijf’ vermoedelijk niet snel de kolommen van de krant halen.

Dat gedrag op sociale media het lezen van iemands stukken kan kleuren, is begrijpelijk. Maar hier past huiswerk voor de lezer: reken de krant af op de stukken die ze plaatst; niet op uitingen daarbuiten, waar andere omgangsvormen gelden en waar de krant geen verantwoordelijkheid voor draagt.

Maar dat is niet het hele verhaal. Het ligt anders bij vaste redacteuren met een duidelijk functie­profiel. Je zou kunnen zeggen dat wie in z’n ‘bio’ zijn functie bij de Volkskrant vermeldt, ook een zekere morele verplichting op zich laadt om zich te houden aan enige redelijkheid en correcte omgangsvormen.

Plaatjes van een ontbijt aan het strand en poezelige kattenfilmpjes blijven uiteraard volstrekt particuliere vrijheden, op een platform waar privé en werk door elkaar heen kunnen lopen. Daarnaast kan nog heel veel – vrijheid van meningsuiting, nietwaar? Maar een journalist moet niet zijn geloofwaardigheid verspelen. De parlementair verslaggever die (het voorbeeld is fictief) enkel SP-standpunten post en (re)tweet, moet niet vreemd opkijken wanneer dat bij de buitenwacht twijfel zaait over redactionele onafhankelijkheid.

Klachten over uitingen van redacteuren komen vanuit alle politieke flanken – les extrêmes se touchent. Eén ervan betreft een redacteur van de redactie Opinie, die naast in de krant gepubliceerde stukken vooral meningen (ook uit andere media) uit ‘rechtse’ of zogeheten ‘neo-conservatieve’ hoek twittert, met kennelijke instemming.

De lezer: ‘Het feit dat een opinieredacteur precies deze mannen plus enkele pittig rechtse dames consequent retweet en ondersteunt, geeft voor mij aan dat het onderdeel is van de ziel van de Volkskrant.’

Hier dicht de lezer de bedoelde redacteur te veel macht toe. De opinieredactie bestaat uit vijf man/vrouw, met elk hun politieke posities. Beleid over de opiniekolommen wordt niet gemaakt door die ene redacteur. Hij is alleen de enige die zich zo uitgesproken uitlaat op Twitter, mét vermelding van de Volkskrant in zijn bio.

Niet handig, juist vanwege dit effect. De redacteur ziet het probleem, maar vindt dat hij nadrukkelijk op persoonlijke titel twittert. Hij denkt bovendien dat het bereik van veel opiniestukken en columns door zijn tweets sterk is vergroot – een van de redenen waarom redacteuren ooit door de hoofdredactie werden aangemoedigd om op Twitter te gaan.

Stoppen met twitteren of met welk platform dan ook, is de vraag niet. Ook – juist! – journalisten moeten kunnen publiceren wat ze willen. Het gaat erom dat een redacteur of medewerker niet min of meer ‘uit naam van de Volkskrant’ verwarring moet zaaien over de redactionele onafhankelijkheid. Er bestaan interne ‘richtlijnen’ over sociale media. De hoofd­redactie zegt redacteuren die ‘uit de bocht vliegen’ daar ook op te hebben aangesproken. De les: bij twijfel niet doen. Maar daar maak je ook al geen vrienden mee aan de stamtafel.

POST VAN EEN LEZER: Man & Achternaam

Is er behalve het feit dat de ene persoon van de mannelijke kunne is en de ander een vrouw, nog een reden om dit onderscheid te maken in een reportage over de vmbo-examens: Don Berghuis (15) wordt in de rest van het artikel aangeduid als ‘Berghuis’. Mariëlle Brok (16) wordt verderop aangeduid als ‘Mariëlle’. Waarom bij de een zo consequent de achternaam en bij de vrouw alleen de voornaam?

Annelies Jacobsen

Daar steekt geen beleid achter, het was een bedrijfsongevalletje. De verslaggever had ervoor gekozen beiden de eerste keer met volledige naam te noemen, en daarna consequent met alleen de voornaam aan te duiden. Bij de eindredactie onderging het stuk een bewerking, waardoor dit onbedoelde verschil in behandeling er doorheen glipte in de uiteindelijke versie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.