Opinie Hooggerechtshof VS

Tweede ‘Trump-rechter’ geen reden tot paniek

Een Brett Kavanaugh in het Hooggerechtshof brengt abortus en homorechten echt niet in gevaar.

President Donald J. Trump draagt Brett Kavanaugh voor als rechter in het Hooggerechtshof, 9 juli. Beeld EPA

De Amerikaanse president Donald Trump heeft maandag Brett Kavanaugh voorgedragen als nieuwe rechter voor het Hooggerechtshof. In de media viert alarmisme hoogtij. Nu de ‘gematigde’ rechter Kennedy vervangen zal worden door Kavanaugh, een alom gerespecteerde conservatieve jurist, zouden abortus en homorechten plotseling ernstig in gevaar zijn.

Dat valt allemaal reuze mee. Als progressieven het de afgelopen decennia uitsluitend hadden moeten hebben van ‘Democratische’ rechters, dan hadden vrouwen geen recht gehad op abortus en hadden mensen van gelijk geslacht niet met elkaar kunnen trouwen.

Degenen die nu gruwen van een kleine 5-4-meerderheid van Republikeinse rechters, negeren gemakshalve dat ze de grootste juridische doorbraken op sociaal en ethisch terrein van de afgelopen decennia te danken hebben aan benoemingen van Republikeinse presidenten.

Tussen 1969 en 2018 zijn er achttien rechters benoemd tot het negenhoofdige Hof. Maar liefst veertien van hen werden voorgedragen door Republikeinse presidenten. Het Hof dat in 1973 ontdekte dat de Grondwet een recht bevat op abortus (gek genoeg had niemand dat eerder gezien) bestond in overgrote meerderheid uit rechters die benoemd zijn door een Republikeinse president. Vijf van hen stemden in met de uitspraak in deze zaak, Roe versus Wade. Twintig jaar later hadden pro-choice-activisten wederom reden tot blijdschap toen het Hof – dit keer dankzij drie Republikeinse rechters en twee Democratische – bepaalde dat de overheid vrouwen die hun zwangerschap willen afbreken geen ‘onredelijke drempels’ mag opwerpen.

Ook recent was een Republikeins Hof niet altijd een obstakel voor liberale ideeën. Het homohuwelijk werd landelijk ingevoerd in een periode dat het Hooggerechtshof een Republikeinse meerderheid had. Hetzelfde geldt voor de zorgwet van Obama.

Dit alles wil natuurlijk niet zeggen dat links zijn schouders maar moet ophalen over een nieuwe conservatieve benoeming van Trump; het staat Democratische senatoren vrij straks tegen Kavanaugh te stemmen. Maar de berichtgeving in de media, dat Amerika onherroepelijk ‘terug in de tijd’ geworpen wordt met een meerderheid aan Republikeinse rechters, is aantoonbaar onwaar.

Ook met Trumps tweede rechter in het Hof zullen genoemde uitspraken niet worden teruggedraaid. Niet vanwege enig ‘respect voor precedent’, waar Democraten nu opeens de mond vol van hebben. Dit zogenaamd heilige principe laten zowel linkse als rechtse rechters varen zodra het ze uitkomt (en soms maar goed ook, anders waren Amerikaanse scholen nog steeds gesegregeerd). De historische abortus- en homo-uitspraken blijven ook niet staan omdat ze juridisch gezien nou zulke juweeltjes zijn.

Ze zullen van kracht blijven omdat het wegstemmen ervan met een 5-4-meerderheid belachelijk opportuun is en het aanzien van het Hof ernstig zou schaden. Uitspraken in sociale en ethische kwesties worden dan gedaan aan de hand van de Grondwet, maar deinen ook, heel voorzichtig, mee op de golven van de publieke opinie.

Zolang Amerika bitter verdeeld blijft over een onderwerp als abortus, zal het debat daarover niet door vijf rechters gesloten worden verklaard. Die les heeft het Hooggerechtshof inmiddels wel geleerd, ironisch genoeg door de uitspraak die het recht op de controversiële praktijk bezegelde. Amerika was in 1973 niet klaar voor zo’n verstrekkende uitspraak, erkende de liberale rechter Ginsburg naderhand. De zaak Roe versus Wade vormde dan ook een voedingsbodem voor een hevige cultuurstrijd, die nog altijd voortwoedt.

Die fout – te veel, te snel – zal het Hooggerechtshof niet nog eens willen maken. Ook niet met conservatieve rechters in de meerderheid. Daarvoor is het instituut ze te veel waard.

Jeroen Langelaar is kenner van het Amerikaanse rechtssysteem.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.