Opinie

Tweede Schotse referendum niet uitgesloten

Met de verkiezingen van 7 mei in zicht herleven de Schotse dromen over onafhankelijkheid.

Stemmentellers in Aberdeen sorteren stembiljetten na het Schotse referendum op 18 september 2014. Beeld epa

Op 7 mei stemmen de Britten voor een nieuw parlement. Groot-Brittannië stevent wederom af op een hung parliament - een waarin geen enkele partij over een absolute meerderheid beschikt. De Schotse Nationale Partij (SNP) zal de uitkomst gebruiken om Schotse onafhankelijkheid weer op de politieke agenda te zetten of ze nu deel gaat uitmaken van de regering, of niet.

Met 55 procent van de stemmen kozen de Schotten in september 2014 ervoor binnen het Verenigd Koninkrijk te blijven. De Schotse premier Alex Salmond trad af als leider van de SNP, en zowel hij als de nieuwe leider, Nicola Sturgeon, verzekerden de Britten dat de kwestie voor deze generatie was afgedaan. Bij de huidige verkiezingen is Sturgeon hierop teruggekomen: in een interview zette ze een scenario uit voor een tweede referendum na de Schotse verkiezingen in 2016.

Peilingen, waaronder die van electionsetc, electionforecast.co.uk en Opinium/Observer, voorspellen dat geen enkele partij een absolute meerderheid van de 650zetels in het Britse Lagerhuis zal behalen. De Conservatieve Partij zet alles in om het tij te keren: de afgelopen weken heeft David Cameron 8 miljard pond (11 miljard euro) extra toegezegd voor de Nationale Gezondheidsdienst (NHS), 350 miljoen pond voor kinderopvang en een herinvoering van het controversiële (en dure) right to buy-beleid waaronder huurders sociale huurwoningen met een overheidssubsidie kunnen kopen.

Niels Goet is PhD-kandidaat politieke wetenschappen aan de Universiteit van Oxford.

Versplinterd Lagerhuis

Veel zal het niet uithalen: waarschijnlijk zal de verkiezing leiden tot een hung parliament met een meerderheid van SNP en Labour of een coalitie tussen (wederom) de Conservatieve Partij en de Liberal Democrats. De Britse (ongeschreven) grondwet is onduidelijk over wie in deze situatie het recht heeft om als eerste een regering te vormen. Groot-Brittannië koerst dus af op een versplinterd Lagerhuis waarin de kleine partijen, waaronder de SNP, de sleutel tot de macht hebben. De huidige premier, David Cameron, refereert graag aan dit scenario: een stem voor Labour is een stem voor de SNP, en daarmee een stem voor het opbreken van het Verenigd Koninkrijk.

Wat je ook vindt van Camerons campagne, hier heeft de Britse premier een punt. De SNP is zeer succesvol. Sturgeon kwam in zowel het ITV- als het BBC- lijsttrekkersdebat als de sterkste kandidaat naar voren. Hoewel de SNP geen kandidaten heeft buiten Schotland, kwam de zin 'kan ik op de SNP stemmen?' op de zesde plaats van meest gebruikte zoektermen op Google tijdens het BBC lijstrekkersdebat van 16 april. De partij zal sowieso in een meerderheid van de 59 Schotse kiesdistricten winnen (volgens de peilingen wordt Labour gedecimeerd en zal de SNP tussen de 40 en 50 zetels behalen).

Onafhankelijkheid is de raison d'être van de SNP. De partij zal hoe dan ook deze verkiezingen gebruiken om dit te realiseren. Als de Conservatieven wederom samen met de LibDems een regering weten te vormen, kan de SNP de Schotten vijf jaar lang een politiek discours over de 'ellende uit Westminster' voorschotelen. Het alternatieve scenario is een coalitie tussen Labour en de SNP.

Uitgesloten samenwerking

Labour-leider Ed Miliband heeft samenwerking met Sturgeons partij uitgesloten. Hoeveel deze garantie waard is, valt te bezien: de partij zal zonder steun van de SNP niet de benodigde meerderheid van 326 zetels halen. De optie die nog open ligt, is een minderheidsregering met gedoogsteun. In dit geval zal de SNP proberen zo veel mogelijk concessies te krijgen, waaronder meer macht voor het Schotse parlement in Holyrood.

Als de SNP in de geplande Schotse verkiezingen van 2016 ook winst boekt (de partij heeft nu al 64 van de 128 zetels), is de kans groot dat het Schotse parlement nog een keer een referendum uitroept. Of Sturgeon dit direct zal doen valt te betwijfelen. Ten eerste heeft Holyrood hiervoor toestemming nodig uit Westminster. Ten tweede: nooit had de SNP meer momentum dan in het onafhankelijkheidsreferendum van 2014, en toch verloor ze. Een tweede 'nee' kort daarna zou het politieke einde van de SNP betekenen. Tot slot zou een dergelijke actie voer zijn voor tegenstanders om te zeggen dat de partij de wil van het volk negeert. Hoe dan ook: het Schotse onafhankelijkheidsdebat is niet voor deze generatie afgedaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.