TV-recensie

Julien Althuisius keek voor u naar de televisie.

Julien Althuisius

In de documentaire Een Mooi Einde schetste documentairemaker Ireen van Ditshuyzen maandagavond een ontroerend beeld van een ouder stel van wie de man aan alzheimer lijdt. Bah, denk je: alzheimer, aftakeling, ziekte, dood, confrontatie. Een Mooi Einde is inderdaad niet een documentaire die je graag wilt zien. Wel eentje die je móét zien. Al is het maar om een schim van een idee te krijgen waar zoveel mensen in Nederland mee te maken hebben of - op een gegeven moment in hun leven - zullen krijgen.

Johan en Annie
Je zou het niet direct afzien aan de de 76-jarige Johan Brinkman; hij oogt kwiek en optimistisch, met een heldere blik in zijn ogen. Maar het verval is er zeker. Brinkman leeft, zegt hij, 'in een andere wereld'. In alle eerlijkheid vertelt dat hij zichzelf wel eens tegen zijn hoofd slaat. 'Dan denk ik: wie weet, als je een paar flinke tikken geeft helpt het.' Hij kan er om lachen en zijn vrouw Annie ook. Later is te zien hoe Johan en Annie gesprekken voeren met huisartsen en begeleiders. Hoe lang zou de ziekte nog dragelijk blijven voor ze? En wat doe je als het niet meer dragelijk is? En wanneer is dat dan? Praktische vragen, maar onontkoombaar.

Van Ditshuyzen documenteerde het geheel discreet en daardoor voelt het voor de kijker niet ongemakkelijk om bij de intiemste momenten aanwezig te zijn.

Tijdens een familiebijeenkomst spreken Johan en Annie met hun kinderen over de voorwaarden voor een eventuele euthanasie. 'Ik zat meer te denken aan actieve euthanasie en niet passieve vorm', zegt een familielid. Klinisch dreunt Johans zoon daarna een lijstje op: 'Niet meer actief kunnen communiceren met mensen in de omgeving. Naasten, vrouw, kinderen, kleinkinderen niet meer herkennen terwijl ze in gesprek met hem zijn. Niet meer mobiel zijn, dus het wandelen in de duinen is eigenlijk niet meer mogelijk. Niet meer in staat zijn een boek te lezen.'

Kwetsbaar
Die laatste opmerking valt verkeerd bij een dochter. 'Stel nou', snikt ze, 'dat hij geen boeken meer kan lezen, maar wel in de duinen kan wandelen en met mama kan zijn. Dan zou ik het echt stom vinden gewoon. Dan moet je het er zelfs niet over hebben.'

In slechts een half uur tijd veranderen twee bejaarden, bij wie je op straat je zuchtend zou afvragen of ze niet eens kunnen doorlopen, in twee kwetsbare mensen met een hartverscheurend dilemma. Dat komt niet alleen door Johan en Annie zelf, maar ook door de respectvolle en indringende manier waarop Van Ditshuyzen alles in beeld brengt. Tegelijkertijd geeft Een Mooi Einde de abstracte discussie over levensbeëindiging vorm en twee gezichten

Wilsverklaring
Aan het eind van de documentaire stelt Johan Brinkman zijn wilsverklaring op. 'Als ik naasten niet meer herken, terwijl zij met mij in gesprek proberen te komen. Als ik niet meer mobiel ben, geen wandeling om dit huis meer kan maken. Vanwege mijn ziekte apart moet wonen van Annie, als ik niet meer in staat ben om een boek te lezen, dan hoeft 'het' van mij niet meer.'

Hij klinkt helder, alsof het lijstje dat hij voorleest eigenlijk helemaal niet op hem van toepassing is, alsof hij zich misschien een beetje aanstelt.

Dan zegt Annie: 'Als jullie straks weg zijn, is mijn man...' 'Dan ben ik weer weg', vult Johan haar aan. 'Ik wil mijn man terug', zegt Annie. Het antwoord van Johan is pijnlijk in zijn helderheid: 'Ik ben niet meer de Johan Brinkman met wie je getrouwd bent.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden