Tussen droom en service

Een reisverhaal met het aanbod van een ‘exclusieve lezersreis’. Hoe onafhankelijk is de reisjournalistiek? 

De ombudsman behandelt vragen, klachten en opmerkingen over de inhoud van redactionele pagina's en journalistieke aanpak.

Een sprookjesachtig verhaal, over de wolven die de Schotse zakenman en ‘natuurredder’ Paul Lister wil plaatsen in de Hooglanden. De reisredacteur van Volkskrant Magazine maakte een fors portret van de man en zijn droom, maar dat viel niet bij alle lezers in goede aarde. Vooral niet door een paginagrote advertentie verderop, voor een ‘exclusieve Volkskrant-reis’ waarmee de lezer voor 1.895 euro te gast is in ‘een schitterende lodge op het particuliere landgoed Alladale’ in Schotland – precies het domein van zakenman Lister.

‘Het is me al vaker opgevallen dat SNP reizen blijkbaar warme relaties onderhoudt met de reisredacteuren van de Volkskrant’, schreef een lezer. De enthousiasmerende toon van het verhaal wekte ook wrevel, omdat bij de visie van de ‘natuurredder’ geen enkel vraagteken werd geplaatst. ‘Door die weinig kritische blik worden bij mij ernstige twijfels gezaaid aan de onafhankelijkheid van uw reisredactie’, aldus de lezer. ‘Laat SNP deze pagina’s zelf betalen en zet er dan ‘advertentie’ boven.’

Het is een terugkerend thema rond de reisjournalistiek – ook in deze kolommen. Hoe onafhankelijk is de (reis)redactie? Zijn die ‘lezersreizen’ niet een te vergaande samenwerking met de sector?

De auteur, tevens coördinator van de sectie ­Reizen, zegt dat hier iets is misgegaan: zijn verhaal was het eerste van een vierdelige serie over filantropen die hun geld in natuur stoppen. Ter introductie had hij een stuk voor de nieuwskrant geschreven, dat zou doorverwijzen naar het Magazine. Daarin kwam kritiek op het fenomeen aan de orde, zegt de redacteur. Helaas: in de krant bleek er die dag geen plaats voor, waardoor deel 1 van de serie minder goed ‘landde’. Een omissie. De auteur gaat het stuk opnieuw aanbieden bij het volgende deel van zijn serie.

Dat bij kritische lezers de indruk van vermenging ontstaat, is niet onbegrijpelijk. Bij het deel ‘Reizen’ van het Magazine staat wekelijks een ‘stempel’ afgedrukt: ‘Volkskrant Magazine bedrijft onafhankelijke reisjournalistiek. Reizen kunnen deels betaald worden door derden, maar zonder toezeggingen over onderwerpkeuze of presentatie.’ Kennelijk is dat stempel voor sommigen onvoldoende waarborg, vooral wanneer een verhaal als ‘onkritisch’ wordt ervaren en er een lezersaanbieding aan vastzit.

Juist om misverstanden rond de journalistieke onafhankelijkheid te voorkomen, kan de transparantie rond dit soort projecten maar beter maximaal zijn. En dus mag het geen geheim zijn dat de redacteur de opdracht heeft vier keer per jaar een ‘lezersreis’ te bedenken. Als ‘service’, om de lezer wat bijzonders te bieden. De Schotland-reis was er een uit dat pakket. Het is niet zo dat de krant zich aan de reisorganisatie heeft overgeleverd, het was eerder andersom: de ­redacteur verzon het reisdoel en zocht een organisatie die dat kon en wilde uitvoeren. De keuze viel op SNP, omdat die bij relatief veel Volkskrant-lezers bekend is en omdat die organisatie thuis is in natuurreizen. SNP krijgt de advertentie ‘voor niets’, de krant ontvangt 10 procent van de reissom. SNP heeft geen bemoeienis met een artikel, verzekert de redacteur.

Kan ‘kritische reisjournalistiek’ bestaan? Het genre werkt in elk geval met eigen journalistieke wetten. Aan georganiseerde ‘persreizen’ doet de Volkskrant zelden mee, volgens de reiscoördinator. Maar veel (zelfbedachte) verhalen worden wel deels betaald door de reisbranche. Het budget ontbreekt om alles zelf te betalen. Het enige alternatief is de reispagina’s opheffen. Maar naast (enkele) kritische reacties geldt dat veel Volkskrant-lezers van reizen houden en daar graag over geïnformeerd worden. Sommige stukken worden op sociale media tienduizenden keren geliket.

Een reisreportage heeft, zeker in landen waar (politieke) spanning heerst, wel een andere invalshoek dan een nieuwsreportage. De reisredacteur beschouwt het als zijn opdracht lezers te inspireren. ‘Onze lezer gaat drie tot vier keer per jaar op vakantie en geeft daar veel geld aan uit. Ik wil de abonnee daarbij helpen. Aan een verhaal over een bestemming waar je niet naartoe moet, heeft de lezer weinig.’

Liever attendeert hij lezers op alternatieven om de reis wel de moeite waard te maken, bijvoorbeeld door te wijzen op die ene plek net even verderop. De auteur is net terug uit Iran: ‘In mijn stuk schets ik ook de grimmige kanten van dat land. Maar als je logeert in een guesthouse, steun je een gewone Iraanse familie en heb je een mooie ervaring als toerist.’

Juist bij deze ‘servicejournalistiek’ zijn transparantie en vertrouwen van levensbelang, en de zekerheid dat niet een bedrijf, maar de redactie bepaalt. De krant moet de grenzen van het vak bewaken. Bijvoorbeeld door duidelijker te melden via welke journalistieke route een verhaal in de krant is geland.

POST VAN EEN LEZER

Hypocriet?

De Volkskrant is super hypocriet! ‘Schipholtuig moet worden gekneveld’, volgens Bert Wagendorp. KLM is pispaal nummer twee. Maar als krant wel veel geld verdienen aan advertenties voor vliegvakanties op korte en verre bestemmingen! Dit publiceren jullie vast niet, voorspel ik!

Pieter ter Laag, Huizen

De laatste opmerking is bij dezen ontkracht. De rest is een vaker gehoorde klacht: enerzijds berichten over CO2-uitstoot, anderzijds advertenties plaatsen voor vliegvakanties. Dat oogt inderdaad dubbel. Maar ‘berichten over’ is niet hetzelfde als adhesie betuigen, advertenties vertegenwoordigen geen standpunt van de redactie. Het ‘Commentaar’ riep deze week nog op tot versnelde invoer van een vliegtaks en een rem op de groei van Schiphol. De krant leeft onder meer van ­advertenties. De lezer die zich eraan stoort, hoeft er alleen maar niet op in te gaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.