Turkse mist in martelkamer van parlement

Hoe in veertien kruisverhoren een dubbele bril werd gevonden.

Martelkamer van het parlement Beeld
Martelkamer van het parlementBeeld

De enquêtezaal is de martelkamer van het parlement. Een strak vormgegeven leeuwenkuil, waarin volksvertegenwoordigers de rechercheur zijn. Gedaagden worden door geüniformeerde bodes naar een tafeltje recht tegenover acht paar dwingende ogen geleid. Daarna is het: helpers weg. Ze weten dat hoog boven hen de publieke tribune is, ze voelen de blikken van journalisten en voor- en tegenstanders in hun rug. Zelf baden ze in het licht van tien lichtbakken.

De commissie Sociale Zaken wil alles weten over de oplopende spanningen in de Turkse gemeenschap in Nederland. Dat gaat op z'n Kamers: vorige week hoorzitting van deskundigen, deze week hoorzitting van Turkse organisaties, gisteren overleg met minister Asscher.

Veertien Turks-Nederlandse organisaties zijn opgeroepen naar Den Haag te komen - elke Turkse bijzonderheid heeft blijkbaar haar Nederlandse pendant. Gewoonlijk gebeurt zoiets in een zaaltje van het parlementsgebouw waar je elkaar kunt aankijken. Nu werd de enquêtezaal gekozen. Zelfs als de voorzitter verzekert dat het om 'een goed gesprek' gaat, is daar sprake van veertien kruisverhoren: een spoedcursus Turkse verdeeldheid.

De volgorde van de verhoren maakt de contrasten zichtbaar. Voor de lunch de organisaties die het bij Erdogan verbruid hebben: gülenisten, alevieten, Koerden, Armeniërs, linkse arbeiders - een paar jaar geleden had ik van het bestaan ervan hooguit een vermoeden. Clubs die weinig gemeen hebben, afgezien van hun wantrouwen jegens Erdogans AK-partij. Koerden, alevieten en Armeniërs vertellen om beurten dat ze al generaties lang onderdrukt worden: ook bedreigingen zijn niets nieuws onder de zon. Heil en zegen verwachten ze van het leven in Nederland. 'Lekker meedraaien hier', noemt de voorzitter van het Koerdische Demned dat.

Na de lunch een waaier aan organisaties die nogal eens met de lange arm van Erdogan in verband worden gebracht. Islamitische Universiteit, Islamitische Stichting Nederland, Milli Görüs. De contouren van een netwerk worden zichtbaar, met gedeelde bestuursleden, onderling overleg, ruggespraak met Turkije.

Dat alles krijgt dwingend gestalte in de persoon van Ejder Köse van de Adviesraad Turkse Diaspora, een in menig opzicht grote advocaat. Hij staat Turkse Nederlanders soms bij in penibele situaties, zoals wanneer aangifte moet worden gedaan tegen Hans Teeuwen wegens het beledigen van Erdogan.

Köse beschikt over een vaardigheid die hem hier goed van pas komt: hij kan de dingen door een Turkse of een Nederlandse bril bekijken, vertelt hij. Door de Turkse bril zag hij 's morgens landverraders en 's middags trouwe Turken. Door de Nederlandse bril zag hij 's morgens minderheden, en 's middags Erdogan-gezinden. Kijkt hij desgevraagd door de eigen bril, dan zegt hij: 'Het is allemaal heel divers.' Door alle brillen ziet hij dit: de Turkse strubbelingen zijn niet naar Nederland geëxporteerd, maar door Nederland geïmporteerd. Omdat het komkommertijd was, kregen ze buitensporig veel media-aandacht.

Ejder Köse is het gewend Beeld
Ejder Köse is het gewendBeeld

Het was een zinloze dag, zegt hij als ik hem de volgende dag bel. 's Morgens net een theekransje, er werden amper kritische vragen gesteld. Terwijl ze bij mij juist flink gingen doorvragen.' Zijn typering: 'Een circus, bedoeld om het eigen straatje schoon te vegen.'

De enige vrouw die werd ondervraagd, was Saniye Calkin van Platform INS: verwant aan Gülen, en dus het andere uiterste van het spectrum. Zij zegt opmerkelijk genoeg na afloop iets vergelijkbaars: 'Het is verkiezingstijd, dit is ook een politiek spel. Als je de verdeeldheid wilt verminderen, moet je een andere setting kiezen. Organiseer dan een besloten bijeenkomst, aan een ronde tafel.'

In de etalage: het is niet zo Beeld
In de etalage: het is niet zoBeeld

Haar kritiek is goed te begrijpen. De enquêtezaal is een omgeving die alle lichaamstaal uitvergroot. Je ziet de bemoedigende glimlach van Sadet Karabulut (SP) voor de Koer-dische vertegenwoordiger, het zenuwtrekkende vingertje van de ogenschijnlijk zo onverstoorbare Köse, het ongeduldige geroffel van voorzitter Mei Li Vos als Köse breedsprakig is, de geërgerde gebaren van Öztürk tijdens de ondervraging van Mustafa Ayranci, voorman van de Turkse arbeidersvereniging HTIB. Een echt ochtendmens trouwens, Öztürk: 's morgens kritisch - over Turkse vlaggen die in Armenië worden verbrand, over PKK-terreur. 's Middags amper vragen.

Karabulut, die het initiatief tot de hoorzitting nam, kijkt terug op een nuttige dag. 'Je kon zien hoe iedereen een band heeft met het land van herkomst. De Turkse politiek verhuist naar Nederland. Het buitenland wordt tot binnenland gemaakt.' Ontluisterend noemt ze dat. Haar remedie: 'Wij moeten beter het Nederlanderschap vormgeven.' Ook zag ze dat veel ondervraagden niet vrijuit durfden te praten. 'We keken naar een façade.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden