THE BIG PICTURERob Vreeken

Turkse jongeren hebben alles over voor hoge cijfers

Rob Vreeken en Arie Elshout becommentariëren beurtelings het buitenlandse nieuws.

Jong zijn in Turkije, ook tijdens corona is dat een hele uitdaging. Al vanaf 17 maart geldt niet alleen voor Turkse 65-plussers een straatverbod, ook voor kinderen en jongeren tot 18 jaar – tot voor kort zelfs 20 jaar. Nergens ter wereld is de jeugd onder de ­coronagesel zo in zijn bewegingsvrijheid beperkt als in Turkije. Tijdens mijn hardlooprondje door het park in Istanbul zie ik elke keer een verlaten speeltuin. Een stil verwijt – aan het virus of aan president Erdogan, dat zeggen de onbeweeglijke schommels er niet bij.

Dit weekend wordt het helemaal een kwelling. De ­zomer breekt door in Turkije en het normale leven heeft zich deze week grotendeels hersteld. Maar de ­tieners moeten toezien hoe hun oudere broers en ­zussen weer plezier hebben op de zonnige terrassen, terwijl zij dan in hemelsnaam maar de zoveelste videogame spelen.

Opvallend is de afwezigheid van openlijk geuite onvrede, ook op sociale media. ‘In de Turkse cultuur klaag je als kind niet, je gehoorzaamt’, zegt jeugdpsycholoog Zeynep Meriç. Bovendien is deze generatie opgegroeid onder een autoritaire president. ‘Protest zit niet in hun gereedschapskistje, anders dan in dat van vorige generaties’, zegt Nazlan Ertan, een journalist die in de krant Hürriyet ‘dertien redenen waarom de Turkse jeugd ­ongelukkig is’ opsomde.

Studenten aan het werk. Bijles is duur en de goede universiteiten zijn voor velen onbetaalbaar. Corona heeft de verschillen verder aangescherpt.Beeld Anadolu Agency via Getty Images

Over de oorzaak daarvan zijn de twee vrouwen het snel eens: stress door extreme competitie, vrees voor de toekomst en maatschappelijke ongelijkheid. Corona heeft al die factoren nog eens versterkt.

Het Turkse onderwijs kent een wrede ratrace. De overgang van middenschool naar voortgezet onderwijs loopt via loodzware examens. Middelbare scholen kennen grote verschillen in kwaliteit. Tussen dure ­privéscholen en staatsscholen, maar ook tussen openbare scholen onderling. Ouders betalen zich blauw aan bijlessen, en wie het zich kan veroorloven stuurt zoon of dochter naar de dershane, een bijspijkerklas in het weekend. Alles voor de hoge cijfers.

Idem bij de overgang naar de universiteit, hoewel de statusverschillen tussen universiteiten nog veel groter zijn. Ook hier wreekt zich de privatisering van het onderwijs. Privéscholen kopen de beste docenten op. Het levert al met al een jeugd op in de greep van de vrees te verliezen. Meriç ziet ze in haar spreekkamer, de kinderen met angstklachten en slapeloosheid. Corona heeft het er, met examenmaand juni in aantocht, niet beter op gemaakt.

Het onderwijssysteem vergroot ook de kloof tussen arm en rijk, zeggen de vrouwen. Bijles is duur en de goede universiteiten zijn voor velen onbetaalbaar. Corona heeft de verschillen verder aangescherpt. Laptops zijn in arme gezinnen schaars of afwezig, concentratie is lastig in de kleine woningen. Ook zal door de epidemie de toch al hoge jeugdwerkloosheid verder oplopen. No future, heette dat in de jaren tachtig.

Onderwijl droomt een meerderheid van de Turkse jeugd ervan naar het buitenland – Europa of de VS – te gaan voor studie of werk, zo blijkt uit onderzoek van ­Sodev. Dat geldt ook voor de jonge aanhang van regeringspartij AKP. Alsof de lat nog niet hoog genoeg ligt.

Wat moet er dan toch terechtkomen van de ‘vrome generatie’ die Erdogan zegt te willen grootbrengen? Volgens het onderzoek wil driekwart van de jongeren liever met een maandsalaris van 5.000 dollar in Zwitserland leven, dan met 10.000 in Saoedi-Arabië.

Ook de Turkse jeugd bidt niet voor bruine bonen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden