Opinie Navo

Turkse interventie in Syrië toont het failliet van de Navo

De waarden van de Navo worden door Turkije te grabbel gegooid. Op termijn kunnen de Koerden wellicht beter toetreden tot dit bondgenootschap, betoogt journalist en auteur Michiel Hegener.

Kinderen kijken hoe Turkse tanks op transportwagens de Syrische grens oversteken, 18 oktober 2019. Beeld AP

De afgelopen weken werd duidelijk hoezeer de Navo is gereduceerd tot een ­militair bondgenootschap met als enige doel het verdedigen van het territorium van de lidstaten. In de verdragstekst van de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie staat iets anders: de lidstaten ‘zijn vastbesloten om de vrijheid, het gemeenschappelijk erfdeel en de beschaving van hun volken, welke zijn gegrondvest op beginselen van democratie, persoonlijke vrijheid en rechtsorde, veilig te stellen’.

Toen het regime van Navo-lidstaat Turkije de afgelopen jaren tienduizenden burgers gevangen zette, onder wie meer dan 150 journalisten, omdat ze gebruikmaakten van die persoonlijke vrijheid, was dat een zware aanval op de beginselen van de Navo. Turkije kwam binnen het bondgenootschap ermee weg.

Hoe verrot de Navo is, blijkt nu Turkse Navo-troepen met hun hulptroepen Rojava zijn binnengevallen, daar krijgsgevangenen en politici executeren en burgers vermoorden. Oorlogsmisdaden zijn het. Daaruit blijkt hoever Turkije is afgedwaald van de waarden waarvoor de Navo staat, althans volgens het handvest. Maar de Navo veroordeelt Turkije’s optreden niet en had het bij monde van secretaris-generaal Jens Stoltenberg over Turkije’s ‘gerechtvaardigde zorgen over veiligheid’.

PKK

Is dat zo? Even inzoomen op de PKK, waaraan de Syrisch-Koerdische YPG gelieerd zou zijn en waarnaar Stoltenberg indirect verwees.

De PKK heeft veel geweld gebruikt tegen Turkije, maar dat is nog geen fractie van het geweld van Turkije ­tegen de Koerden. In de jaren negentig werden vierduizend Koerdische dorpen vernietigd door de Turkse Navo-troepen, honderdduizenden Koerden werden verdreven, 30 duizend kwamen om. Wat doen de Navo-lidstaten sindsdien? Niet Turkije, maar de PKK wordt bestempeld als terroristisch. Dat is de wereld op zijn kop.

De PKK heeft geen schone handen. De in 1978 opgerichte organisatie heeft terreur en geweld gebruikt tegen Koerden die niet meewerkten of verdacht werden van samenwerking met de Turken en berucht zijn de interne executies. Daarvan valt niets goed te praten, maar intussen was de PKK wel een antwoord op vele ­decennia van onderdrukking van de Koerdische identiteit in Turkije. Daarmee begon het.

Als Turkije zich had gehouden aan de kernwaarden van het Navo-handvest waren de Koerden nooit onderdrukt en dus nooit in opstand gekomen. De PKK is een defensief antwoord op de eindeloze agressie van Turkije tegen de Koerden. Daarbij gebruikt de PKK guerrillamethoden, want andere heb je als militaire ­underdog niet. Hoofdingrediënt van guerrillatactiek is verrassing, in ruimte en in tijd. Dat komt vaak over als agressie, maar het is defensie.

Turkije is een veel grotere bedreiging voor Koerdistan dan andersom. Wie daarop zegt dat Koerdistan niet bestaat, zegt daarmee ook dat Nederland in 1940-’45 niet bestond.

Telecomkabels

De Koerden van Irak worden op een andere manier onderdrukt door de Turken. In ieder geval loopt een deel van hun telecomkabels via Turkije naar de rest van de wereld, de Turken hoeven ze maar door te knippen en de Koerden van Irak zijn half uitgeschakeld. Koerdische olie stroomt via Turkije naar een Turkse zeehaven. De Koerden van Irak hebben hun landbouwsector ernstig verwaarloosd, waardoor ze voor hun voedselvoorziening bijna geheel afhankelijk zijn van Turkse import.

Turkije hoeft die ene grensovergang bij Habur maar te blokkeren en de telecomkabels door te knippen en de Koerden van Irak zijn finito. Verder hebben de Turken al decennia zo’n 1.600 militairen en vijftig M60-tanks op de vliegbasis Bamerni in het hart van Iraaks Koerdistan, klaar om toe te slaan als Ankara dat nodig vindt.

De Koerden van Iran worden ­stevig onderdrukt door het Iraanse regime en Turkije zou het waarschijnlijk nooit aandurven daar binnen te vallen. Resteren de Koerden van Syrië die de laatste jaren fantastische resultaten boekten bij het creëren van een vrije, moderne, nieuwe samenleving, gebaseerd op mensenrechten zoals – uniek in overwegend islamitisch gebied – de vrijheid om zelf te bepalen wat je gelooft. Ze ­deden dat samen met andere groepen: bij het overstijgen van oude etnische spanningen werden grote resultaten geboekt. En van Rojava ging geen enkele dreiging uit naar Turkije.

Smet

Nemen we de kernwaarden van de Navo nog even erbij, dan is duidelijk dat Turkije een smet is op de verdragsorganisatie en al jaren geleden er uit gezet had moeten worden. En dat Koerdistan zich aan het ontwikkelen is tot een heel geschikt lid: strategisch gelegen en grotendeels gebaseerd op de waarden van de Navo. Daar komt bij dat Rojava en Iraaks Koerdistan beide al zware gevechten hebben geleverd tegen IS, een grote vijand van het westen, van de Navo in het bijzonder. De Koerden van Irak waren de trouwste bondgenoot van de anti-Irak-alliantie vanaf 2003.

Zolang de autonome regio Iraaks Koerdistan en Rojava nog niet onafhankelijk zijn, samen of apart, kan van regulier lidmaatschap geen sprake zijn. Maar de Navo kan best een nieuwe status bedenken voor gebieden die in de toekomst bij het bondgenootschap zouden kunnen gaan behoren en die nu al van grote waarde zijn.

Michiel Hegener is journalist en ­auteur van De bergen als bondgenoot – Reizen door Vrij Koerdistan (1993), The Kurds of Iraq (2009).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden