Opinie

Turkije zet vluchtelingen in als politiek middel

Nu de Syrische vluchtelingen voor Erdogan geen politiek nut meer hebben, laat Turkije hen graag gaan.

Vluchtelingen in een kamp in Diyarbakir, Turkije. Beeld An-Sofie Kesteleyn

In alle verklaringen die tot nu toe over de vluchtelingencrisis gegeven zijn, is met geen woord gerept over de rol van Turkije. Dat is vreemd, want de vluchtelingenstroom die vanaf juni opvallend is toegenomen, vindt zijn oorsprong in Turkije. Taferelen op Griekse eilanden zoals Lesbos hebben wij niet eerder op deze schaal gezien en volgens diverse waarnemers leggen de plaatselijke Turkse autoriteiten mensensmokkelaars, anders dan in het verleden, nauwelijks een strobreed in de weg. Er is zelfs sprake van gedogen en samenwerken. Het is onvoorstelbaar dat dit zonder enige instemming van de Turkse regering kan gebeuren.

Daarnaast is het aantal Afrikanen dat de Balkanroute gebruikt sinds juni verdrievoudigd. Afgelopen week wees Frontex op de aanzuigende werking van Turkish Airlines dat zijn wekelijkse stoelcapaciteit naar Afrikaan-se bestemmingen bijna verdubbelde van 38.000 naar 70.000 passagiers. De goedkope prijzen en de zeer laagdrempelige visaprocedure waarmee Turkije zijn diplomatieke invloed in islamitisch Afrika wil vergroten, doen de rest.

Toevallig viel de explosieve toename in de vluchtelingenstroom samen met de voor Erdogan desastreus verlopen verkiezingen in juni en het oplaaien van de strijd tegen de Koerdische PKK. In Syrië vond de succesvolle opmars plaats van de aan de PKK verbonden YPG en dat onderstreept de totale mislukking van Turkijes inmenging in de Syrische burgeroorlog. Assad zit er nog steeds en de aantoonbare Turkse steun aan de islamitische extremisten Jabhat an-Nusra en IS heeft alleen maar tot ongewenst resultaat geleid, namelijk Koerdisch verzet en succes aan de Syrische kant van de grens gepaard gaande met wereldwijde sympathie voor de Koerden.

Resultaat

De afgelopen jaren is in de Turkse grensstreek een complete parallelle Syrische samenleving ontstaan. Ze diende als veilig achterland voor de soennitisch-Syrische opstandelingen van waaruit de bevoorrading, financiering en rekrutering werden geregeld. Syrische ondernemers konden in Turkije ongehinderd zaken opzetten en Syrische studenten konden zonder de gebruikelijke zware toelatingseisen hun opleiding aan de Turkse universiteiten voortzetten.

Turkije heeft de aanwezigheid van twee miljoen vluchtelingen ook ingezet om zijn NAVO-partners over te halen een no-flyzone in Noord-Syrië in te stellen, zodat de islamitische rebellen in staat zouden zijn om Aleppo in te nemen. Zonder resultaat.

Met de huidige Russische steun aan Assad en de Amerikaanse Irandeal is de kans op NAVO-ingrijpen voorlopig verkeken. De Syrische vluchtelingenkampen verliezen hierdoor hun politieke nut en Turkije zal moeten omzien naar nieuwe machtsmiddelen om zijn ambities te verwezenlijken. Verschillende getuigen bevestigen dat de omstandigheden in de vluchtelingenkampen deze zomer inderdaad zwaarder zijn geworden.

NAVO

Intussen is Erdogan in eigen land met een sluipende coup bezig om zijn herverkiezing volgende maand veilig te stellen. De succesvolle Koerdische oppositiepartij HDP is de afgelopen weken met buitensporig veel geweld geïntimideerd en op alle mogelijke manieren gecriminaliseerd. De strijd tegen de PKK is opgevoerd en Europa is daar opvallend stil over, ondanks het nog steeds lopende kandidaatlidmaatschap voor de EU.

Erdogans aanhang onder de Turkse gemeenschappen in Europa toonde de bereidheid met het nodige machtsvertoon de straat op te gaan en de confrontatie op te zoeken met Koerden. Dit en de ongebreidelde vluchtelingenstroom vanuit Turkije zijn de breekijzers die Erdogan ten opzichte van de EU in handen heeft en in de toekomst zeker zal inzetten om druk uit te oefenen. Zonder veel Europese kritiek zal hij de herverkiezingen waarschijnlijk winnen. Door Europa met de vluchtelingen op te zadelen, lukt het hem misschien om de NAVO alsnog in de voortslepende Syrische burgeroorlog betrekken.

Of al die vluchtelingen de burgeroorlog achter zich zullen laten en niet in hun rugzak meenemen, is zeer de vraag. Het zijn de wrange vruchten die Europa plukt van zijn eigen wensdenken over de brugfunctie van de Turkse moslimdemocratie en het Arabische Lentegeluk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.