'Turkije niet welkom, meneer Wilders? Hoe zit het met Rusland, Israël en China?'

Met zijn oproep de Turkse president niet te ontvangen, ondermijnt Geert Wilders het diplomatieke systeem dat gericht is op het vermijden van oorlog. Dat stelt hoogleraar politieke theorie, Meindert Fennema.

© ANP Beeld anp

Geachte heer Wilders,

Hoewel wij elkaar nooit gesproken hebben ken ik u goed. Ik ben namelijk uw biograaf. Volgens de oud-directeur van de Teldersstichting, Gerrie van der List, ben ik zelfs een groot bewonderaar van u. Ach, de mensen zeggen zoveel...In ieder geval bent u niet bang en dat siert u. Ik heb meestal geen behoefte mij in het koor te voegen van uw critici. Te velen daarvan wekken de indruk dat zij u demoniseren in de hoop aan de hemelpoort een VIP-behandeling te krijgen.

Internationale rechtsorde
Maar uw opiniestuk 'Turkse president Gül is niet welkom', waarin u zich uitspreekt tegen het staatsbezoek van de president van Turkije, beschouw ik als een bedreiging van de internationale rechtsorde. Daarom schrijf ik u deze open brief.

Het gaat mij niet om uw opsomming van Turkse wandaden door de eeuwen heen. Het kan geen kwaad daar, aan de vooravond van de viering van 400 jaar Turks-Nederlandse betrekkingen, nog eens op te wijzen. En voor zover deze wandaden voortduren zou de minister van Buitenlandse Zaken zijn Turkse ambtgenoot van onze verontrusting daarover deelgenoot moeten maken. Ik acht het ook niet beslist nodig om tegenover de Turkse wandaden die van Nederland te plaatsen. Het ene kwaad wist het andere immers niet uit, ook al zou het van meer bescheidenheid getuigen ook de eigen wandaden te erkennen.

Het gaat mij er ook niet om dat u zich een aanhanger betoond heeft van de joods-christelijke waarden en die onbekommerd tegenover de islamitische waarden stelt. Ik ben het daarmee niet eens, al was het maar omdat u zichzelf eerder als een aanhanger van het Oude Testament laat kennen, dan als een aanhanger van het Nieuwe Testament. U bent van de opvatting 'oog om oog tand om tand', meer dan van die welke voorschrijft je vijanden lief te hebben. U wekt daarmee de indruk dat u de ene woestijngodsdienst tegen de andere wilt beschermen. Ik vind dat niet productief, ook al is het op zich sympathiek dat u van die twee abrahamitische godsdienstende kleinste te hulp schiet.

Humanisme
In uw Volkskrantartikel beroept u zich ook op het humanisme. Dat is een Europese traditie die, net als het christendom, universalistische aanspraken heeft, maar deze niet koppelt aan een specifieke religie. In die humanistische traditie heeft zich ook het volkenrecht ontwikkeld. Een van de grondleggers van dat volkenrecht was Hugo de Groot (1583-1645) die in de strijd tussen prins Maurits en Johan van Oldenbarnevelt de kant van de laatste koos en voor de godsdienstvrijheid.

De Groot en Van Oldenbarnevelt werden in 1618 allebei gevangen genomen. Van Oldenbarnevelt werd door Prins Maurits ter dood veroordeeld, De Groot kreeg levenslang. Ik meld dat omdat u zichzelf in het slotwoord in uw proces uitdrukkelijk in de traditie van Van Oldenbarnevelt geplaatst heeft.

Het internationale recht dat Hugo de Groot voorstond, was gericht op het reguleren van oorlogvoering en waar mogelijk het vermijden daarvan. Niet voor niets heette het hoofdwerk van De Groot Over het recht van oorlog en vrede (1625). De Groot was één van de eersten die dacht in termen van een wereldgemeenschap van soevereine staten die elkaar als zodanig dienden te respecteren. Het vrije gebruik van de zeeën zou de handel ten goede komen. Zijn juridische aanbevelingen waren er op gericht de zeeën voor iedereen toegankelijk en de communicatie tussen de soevereine staten in stand te houden door een netwerk van diplomatieke betrekkingen.

Cultuurrelativisme
Om dat te bereiken moest men andere staten niet met dezelfde morele maatstaven beoordelen als men de eigen republiek beoordeelde. Dat was geen cultuurrelativisme, verre van dat. Maar het morele oordeel moest soms wijken voor een hoger belang, dat van de internationale vrede.

De Groot was een verdienstelijk theoloog, maar in zijn traktaten klonk de stem van de koopman sterker dan die van de dominee. Hoewel het volkenrechtelijk idee van soevereine staten in moreel opzicht dus iets onbevredigends heeft - men spreekt namelijk af zich niet met elkaars binnenlands beleid te bemoeien zolang de internationale orde daar geen last van heeft - heeft het volkenrecht bijgedragen aan het in stand houden van vreedzame betrekkingen tussen staten. Daarentegen heeft het morele universalisme van het christendom, van de islam, maar ook dat van de Jacobijnen en de socialisten, de wereldvrede vaak bedreigd.

In uw oproep om de Turkse president niet te ontvangen klinkt dat morele universalisme sterk door. Dat maakt uw oproep sympathiek. Maar u lijkt zich niet te realiseren dat de morele maatstaven waaraan u Turkije de maat neemt dan ook toegepast moeten worden op andere landen. Ook de presidenten van China, Japan, Indonesië, de meeste Afrikaanse landen, Rusland, Israël en vele andere landen die soms de mensenrechten niet respecteren, zouden niet meer welkom zijn.

Het zou er toe leiden dat er nog maar weinig staatsbezoeken kunnen worden afgelegd. En daarmee wordt het hele systeem van diplomatieke betrekkingen ondergraven. Meneer Wilders, uw voorstel voor een kopvoddentaks is door Frits Bolkestein 'schunnig' genoemd. Dat was een moreel oordeel waarmee ik van harte instem. Uw suggestie om de diplomatieke betrekkingen met islamitische landen te verbreken, is erger dan schunnig, die is gevaarlijk.

Meindert Fennema is hoogleraar politieke theorie aan de UvA en auteur van Tovenaarsleerling.

 Uw suggestie de diplomatieke betrekkingen met islamitische landen te verbreken, is gevaarlijk  
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden