Column Daniela Hooghiemstra

TU Eindhoven snapt niet dat mensen geen systemen zijn

Getalenteerde wetenschappers van het mannelijke geslacht kunnen aan de Technische Universiteit in Eindhoven voorlopig geen hoogleraar worden. Chief diversity officer Evangelia Demerouti verklaarde zaterdag in de Volkskrant dat zij ‘maar even geduld’ moeten hebben.

Het lijkt me dat je wel een masochist moet zijn om je als man daar nu nog aan te melden. Als ambitieuze vrouw zou ik de TU voorlopig ook mijden. Je krijgt er dan wel makkelijker een baan, maar aangezien de concurrentie (meer dan) gehalveerd is, wordt de kans om in de eredivisie te spelen, je ontnomen.

Als benoemd hoogleraar zou ik me er ook niet meer zo senang voelen, want Demerouti onthulde dat in plaats van aan het grootste talent, in Eindhoven tot nu toe steeds de voorkeur gegeven werd aan kandidaten van het mannelijke geslacht. Nu ter compensatie van dat onrecht de mannelijke talenten de wacht weer moet worden aangezegd, rijst de vraag welke rol de wetenschap in die Eindhovense seksecaroussel dan eigenlijk speelt.

Het leek me geen toeval dat dit uitgerekend aan een technische universiteit gebeurt. Hoewel beta’s vaak minder breedsprakig zijn dan alfa’s, hebben ze vaak de neiging om als ze eenmaal iets bedacht hebben, dat nogal rigoureus uit te voeren.

Dat komt omdat ze uitgaan van het exacte principe dat het niet anders kan dan dat een goede theorie ook een goed resultaat oplevert.

Eenmaal vastgesteld dat geluid een trilling is, was het inderdaad nog maar een kleine stap naar de productie van de grammofoon.

Maar wat vergeten wordt, is dat dit lineaire verband verdwijnt, zodra de mens in het spel komt. Dat theorieën dan ineens onbedoelde, of averechtse effecten krijgen. Kijk bijvoorbeeld naar wat in de Sovjet-Unie terecht kwam van de theorie der ‘klasseloze maatschappij’.

Het leek mij ook geen toeval dat het brein achter de maatregel, Demerouti, psycholoog is. Psychologen proberen al meer dan een eeuw om aan de hand van algemene theorieën het gedrag van individuen te verklaren.

Het feit dat zij hierin tot dusver niet zijn geslaagd, heeft de vraag naar hun expertise niet verminderd. Integendeel, met de groei van organisaties, bedrijven en hun personeel, is deze groter dan ooit.

Natuurkundige en pacifist Kees Boeke (1887-1966), over wie ik in 2013 een biografie schreef, geloofde ook dat theorie menselijk gedrag kon verklaren en veranderen. Als bezit de aanleiding is voor geweld, zo concludeerde hij rond 1918, is afschaffing daarvan de beste manier om oorlog te voorkomen.

Hoewel die redenering logisch was, leidde de praktische uitvoering ervan tot meer problemen dan oplossingen.

Het besluit om het miljoenenvermogen van zijn vrouw af te staan, had bijvoorbeeld grote spanningen binnen haar familie tot gevolg en de wens om de hele wereld van zijn nieuwe systeem van geweldloosheid te laten profiteren, mondde uit in chaos en zelfs een bloedige veldslag in zijn eigen Bilthovense achtertuin.

Toen Boeke en zijn vrouw besloten om de daad definitief bij het woord te voegen, hun huis te verlaten en met hun zeven kinderen in tenten te gaan wonen, werd iedereen ziek van de honger en de kou en liet hun jongste kind bijna het leven.

De wereldhervorming mislukte, maar Boeke trok er wel een les uit, die ik de TU Eindhoven graag mee geef. Toen hij na tien jaar nog niets bereikt had, kwam hij tot de conclusie dat veranderingen niet van bovenaf moeten worden opgelegd, maar van onderaf moeten groeien. Dat de theorie volgt uit de praktijk, en niet andersom.

In de overtuiging dat de mens zich niet in een model laat dwingen, maar dat iedere nieuwe situatie om nieuwe praktische oplossingen vraagt, richtte Boeke in 1926 in Bilthoven de school De Werkplaats op.

Met vallen en opstaan baande hij zich in zijn nieuwe rol als opvoeder een weg. Hij bleef een drammer, die zijn vindingrijke ideeën graag precies zag uitgevoerd. Maar omdat de officiële doctrine behelsde dat er geen doctrine mocht zijn, bleef de praktijk de baas. Aan het feit dat ideeën geen dogma’s konden worden, is te danken dat de school bijna een eeuw later nog steeds bestaat.

‘Alleen drastische maatregelen brengen vrouwen hogerop’

Ambitieuze mannen moeten maar even geduld hebben, zei hoogleraar Evangelia Demerouti (49) van de TU Eindhoven zaterdag tegen de Volkskrant. Samen met rector Frank Baaijens is ze het brein achter de keuze voorlopig alleen vrouwen aan te stellen voor wetenschappelijke functies. Want verandering vraagt om drastische maatregelen. 

Sylvia Witteman zou ook niet voor de TU Eindhoven willen werken. ‘Kijk, daar heb je weer zo’n rotgebouw dat ontworpen is door zo’n excuus-Truus van de TU.’ 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden