Column

Trumps toespraak was niet alleen maar spektakel

Partijconventies zijn meestal pogingen te vertellen waar een partij voor staat, waar de presidentskandidaat vandaan komt en wat voor hoogste baas hij zou zijn. Op de Nationale Donald Trump Conventie in Cleveland werd niet zo aan dat soort verhalen gedaan.

Donald Trump tijdens de Republikeinse Conventie. Beeld afp

De boodschappen waren troebel, de agenda kwam neer op het haten van Hillary Clinton, veel sprekers wilden het niet over de kandidaat hebben en eentje weigerde zelfs die te steunen. Deze conventie was niet zozeer reclame voor Trump als een pars pro toto voor zijn hele opkomst, waarbij alle elementen van het fenomeen Trump samenkwamen in vier vreemde dagen vol drama.

De conventie liet zien hoezeer de Republikeinse Partij heeft gefaald in het verzet tegen Trumps aanval. De oud-presidenten van de partij lieten zich niet zien en veel jongere politici ook niet. Wie wel kwamen, gooiden hun eer te grabbel: ze betoogden hun steun met tegenzin of gedroegen zich als goede apparatsjiks door de laatste dissidenten onder de gedelegeerden plat te walsen.

Bijna niemand van hen poogde uit te leggen hoe Trumps etnisch-nationalisme te rijmen viel met het door henzelf beleden reaganistische wereldbeeld. Maar ja, dat wereldbeeld was al zo tot op de draad versleten dat het welhaast onvermijdelijk was dat de Trump-stemmers dat voor gezien hielden.

De conventie was ook een demonstratie van Trumps unieke politieke stijl, die vooral onsamenhangend en geïmproviseerd is. Trump ziet de door de meeste politici gevreesde controverses juist als deel van de lol, als iets waar kiezers op afkomen. Dat zei hij ook, toen bleek dat de toespraak van zijn vrouw bizar plagiaat pleegde op Michelle Obama: 'Het goede nieuws is dat de toespraak van Melania meer publiciteit heeft gekregen dan ooit in de geschiedenis van de politiek', twitterde hij, 'vooral als je vindt dat alle publiciteit goed is!' En dat vindt hij. Hoe moeten we anders de regie verklaren rond de niet-steunbetuiging van Ted Cruz? Dat was een bewonderenswaardig moment van verzet, maar Trumps team speelde dat juist op door het boegeroep tegen Cruz aan te moedigen en Trump tegen het einde van diens toespraak de zaal te laten betreden, alsof ze een partijtje gingen showworstelen.

Dat deze reality-tv aanpak slecht past bij een zo machtig ambt als het presidentschap lijkt duidelijk genoeg. Maar Trump gaf nóg een voorbeeld van de schade die een roekeloze president kan aanrichten: in een interview in The New York Times ondergroef hij achteloos de Amerikaanse NAVO-verplichtingen, mocht het tot Russische agressie tegen de Oostzeelanden komen. Je hoeft geen Russische havik te zijn om dit op te vatten als een aanmoediging van roekeloos beleid, agressie en oorlog. (Het sluit ook griezelig goed aan bij Trumps opmerkelijk zakelijke connecties met Rusland, bij Poetins voorgeschiedenis van het steunen van rechtse partijen in Europa en bij de opvallende pro-Trumppropaganda op de Russische tv.) Dit herinnert ons eraan dat het grootste gevaar van Trump als president ligt in de wereldwijde chaos die een Grote Man in het Oval Office die-maar-wat-doet kan aanrichten.

Toen kwam de aanvaardingsspeech van de Grote Man. Die voldeed aan alle kritische verwachtingen: overdreven angst zaaien over veiligheid, het ontbreken van beleidsvoornemens die verder gingen dan de belofte van snelle oplossingen en gebracht op de permanente schreeuwtoon van een krachtpatser. Maar ook doortrokken van een ideologische boodschap die nog lang zal doorwerken. Die was één grote aanval op de op het tweepartijenstelsel berustende, na-Koude-Oorlogse consensus onder de elite over buitenlandbeleid, grootschalige immigratie en vrije handel. Een aanval op zowel de Irakoorlog van Bush als op Hillary Clintons interventie in Libië, op NAFTA en elke handelsovereenkomst daarna, op de door 'de politiek' voortdurend nagestreefde immigratie, op de hele visie van de elite van een wereld met steeds minder grenzen.

Geen enkele recente presidentskandidaat heeft ooit een dergelijke speech gehouden. Toch verwoordde hij gevoelens die aan beide zijden van de oceaan breed leven en hun wortels hebben in de gebroken beloften van rechts én links, in 15 jaar economische teleurstelling en militair drijfzand, in de dreiging van een wereldwijde jihad en in een steeds verbrokkelder cultuur, geleid door een steeds geïsoleerdere elite.

Ook op zijn conventie was Trump een wandelend spektakel. Dat zou hem uiteindelijk moeten opbreken. Toch was zijn toespraak niet alleen maar spektakel. En als deze bizarre verkiezingen voorbij zijn, komt het Trumpisme heus nog weleens voorbij.

Ross Douthat is columnist van The New York Times. Vertaling: Leo Reijnen © New York Times.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden