Opinie

Trump miste de kans Xi los te weken van Poetin

Donald Trump had de aanval op Syrië moeten benutten voor betere verstandhouding met China.

Afgelopen donderdag dineerden president Trump en de Chinese president Xi in Mar-a-Lago in een eetzaal die geïnspireerd is op die van het Romeinse Palazzo Chigi, de ambtswoning van de Italiaanse premier. Terwijl de gasten zich tegoed deden aan het dessert, bestaande uit een selectie van chocoladetaart en sorbet, regenden de eerste Tomahawk-rakketten neer op luchtmachtbasis Al-Shayrat bij de Syrische stad Homs. Na afloop van het diner bracht Trump Xi persoonlijk op de hoogte van de militaire aanval, die op dat moment voor de buitenwacht al duidelijk waarneembaar was.

Nadat de gifgasaanval afgelopen woensdag zo'n 70 Syriërs, onder wie kinderen en baby's, het leven had gekost, hoopte ik vurig dat Syrië onderwerp van gesprek zou zijn tijdens de ontmoeting van Trump en Xi. Maar dít was niet wat mij daarbij voor ogen stond. Het is waar dat China in de VN Veiligheidsraad zich doorgaans een trouwe bondgenoot betoont van Rusland. Amnesty International schreef in februari nog dat de twee landen een harteloze minachting voor het leven van miljoenen Syriërs tentoonspreidden door een resolutie over het vermeende gebruik van chemische wapens door Syrië te vetoën.

De afgelopen zes jaar heeft Rusland zeven keer VN-resoluties over de strijd in Syrië gevetood. China maakte in die periode maar liefst zes keer gebruik van zijn vetorecht. Maar na de aanval met chemische wapens in Syrië afgelopen dinsdag, begon Peking zich los te weken van Rusland. De Chinese ambassadeur bij de Verenigde Naties veroordeelde in scherpe bewoordingen het gebruik van chemische wapens en riep op tot een onafhankelijk onderzoek naar de aanval met vermoedelijk saringas. Van de drie conceptresoluties die opriepen tot een onderzoek steunde China de resolutie die het midden hield tussen de Amerikaanse en de Russische.

De top in Mar-a-Lago bood Trump daarom een uitgelezen kans om een verstandhouding met zijn Chinese counterpart te ontwikkelen ten aanzien van Syrië. De twee mannen zouden elkaar ongetwijfeld hebben gevonden in hun afkeer van de Syrische gifgasaanval en mogelijke oplossingen hebben besproken.

De rol van Rusland zou op natuurlijke wijze aan de orde zijn gekomen omdat het Syrische regime alleen kan standhouden dankzij Poetins steun aan het regime van Assad. Bovendien wordt een mogelijke Russische betrokkenheid bij de gifgasaanval onderzocht. Trump had tegen Xi kunnen zeggen dat hij vergeldingsmaatregelen overwoog zonder een militaire aanval uit te sluiten.

Donald Trump wandelt met Xi Jinping over het Mar-a-Lago-landgoed in Florida, 7 april. Beeld reuters

Xi Jinping had in dit scenario naar China terug kunnen gaan, daar verslag kunnen doen van zijn ontmoeting met Trump en draagvlak proberen te creëren voor een mogelijke rol voor China. Het Chinese leiderschap is van oudsher terughoudend om verantwoordelijkheid te nemen voor, en zich te mengen in, problemen die het belang van China niet direct raken.

Maar president Xi lijkt juist een grotere rol op het wereldtoneel te ambiëren. Tijdens het World Economic Forum in Davos in januari hield Xi een toespraak die opvallend internationaal was in toon en onderwerp. Xi zei dat China gidsland wilde zijn op het punt van globalisering.

Het zal niet eenvoudig zijn China los te weken van zijn oude bondgenoot uit de Koude Oorlog, maar het is in elk geval de moeite van het proberen waard. Het is verbijsterend hoe president Poetin erin is geslaagd de VS en de Europese Unie in korte tijd te destabiliseren. Als de VS en de Europese Unie de Russische leider in toom hadden weten te houden, zou Brexit waarschijnlijk niet zijn gebeurd en was Trump geen president geworden.

Waar Poetin het liefst verdeeldheid zaait, geeft China de voorkeur aan stabiliteit. En in tegenstelling tot de VS en de Europese Unie, heeft China wel voldoende leverage om Poetin te laten inbinden.

Dit valt nu in de categorie should have, could have, would have. In plaats van zijn belangrijke gast te engageren, koos Donald Trump ervoor Xi Jinping te schofferen. In Foreign Policy vergeleek James Palmer het debacle in Mar-a-Lago met het organiseren van een chic diner voor je baas om vervolgens tijdens het diner een ordinaire burenruzie te maken.

Palmer sloot niet uit dat Trump de aanval juist zo had getimed om de Chinese leider te kleineren. Dat lijkt mij een kwestie van Amerikaanse zelfoverschatting. Die kent slechts haar weerga in de onderschatting van China.

En Xi Jinping? Die zal het affront van de raketaanval van zich afschudden en ietwat geamuseerd toezien hoe Trump zich in het wespennest dat Midden-Oosten heet steekt.

Heleen Mees is econoom en columnist van de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.