The Big PictureTrump & Iran

Trump is niet het konijn dat Iran even in hem zag

Hoe Iraniërs zich op Trump verkeken.

Trump is niet het konijn dat Iran even in hem zag. Uiteindelijk lijkt Amerika weer bovenaan de escalatieladder te staan.Beeld EPA

Wat willen we: meer of minder Amerikanen in het Midden-Oosten? Zij die altijd alle schuld bij Trump en Amerika leggen, zullen een Amerikaanse aftocht toejuichen. Weg met de bron van alle ellende en alles is opgelost. Perzen en Arabieren, sjiieten en soennieten vallen elkaar in de armen, het sektarisch geweld stopt, een tijd van voorspoed breekt aan, jongeren krijgen werk en een toekomst, Iraanse vrouwen mogen buitenshuis weer lippenstift dragen, de slaven in de Arabische Golfstaten komen vrij, kunsten en letteren bloeien op.

Helaas. Droom verder.

Een Amerikaanse terugtrekking opent niet de weg naar het paradijs. Dat is niet louter een mening, daar is empirisch bewijs voor. In december 2011 trok president Obama alle troepen terug uit een rustig lijkend Irak. Op de 18de stapten de laatste militairen op het vliegtuig, op de 22ste ontploften de eerste bommen. Zeventig burgers werden gedood, schreef collega Ana van Es deze week. Binnen een paar jaar smeekte de Iraakse regering Obama zijn troepen terug te sturen vanwege de opmars van IS. Tegelijkertijd kreeg hij het verwijt de burgeroorlog in Syrië op zijn beloop te hebben gelaten. Er zijn nu onder Trump weer vijfduizend Amerikaanse militairen in Irak, een fractie van de 170 duizend man die eind 2007 in het land waren gelegerd, maar ze kunnen kennelijk niet worden gemist. Erger dan Amerika’s aanwezigheid is Amerika’s afwezigheid. Dat is de treurige realiteit in het Midden-Oosten.

Er ging daar sinds 1945 geen decennium voorbij zonder verwoestende oorlogen. De jaren twintig van deze eeuw waren amper drie dagen oud of er was een kersverse oorlogsdreiging vanwege de Amerikaanse liquidatie van de Iraanse generaal Soleimani. Hij was de even briljante als schimmige strateeg achter de schaduwoorlog die Iran al tientallen jaren voert tegen Amerika en zijn bondgenoten door middel van bomaanslagen, executies, politieke moorden en raketgeweld van op afstand bestuurde buitenlandse milities.

Men kan Trumps besluit om deze man uit te schakelen op morele gronden veroordelen, maar men kan ook de bril van de realpolitik opzetten en stellen dat de generaal ten offer viel aan het spel dat hij zelf met verve speelde. De dood was een van de instrumenten waarmee hij zijn vijanden aftroefde, nu was hij zelf aan de beurt. Oorlogvoeren is uitdelen en incasseren, en daarbij gaat het er ruig aan toe. Dat wist Soleimani. ‘Het slagveld is het verloren paradijs van de mensheid – het paradijs waarin moraliteit en menselijk gedrag het sterkst op de proef worden gesteld’, zei hij eens volgens de Amerikaanse journalist Dexter Filkins.

Dit najaar schreef ik op deze plek dat Iran en Amerika verwikkeld waren in een gevecht wie elkaar het meest pijn kon doen om zo concessies van de ander af te dwingen. Trumps sancties decimeerden Irans olie-uitvoer, het Iraanse regime attaqueerde de voor de wereldeconomie vitale olieroutes en -installaties in de Golfregio. Toen Trump op het laatste moment een vergeldingsaanval voor het neerhalen van een Amerikaanse drone afblies, dachten de haviken in Iran dat ze de overhand hadden verworven in deze escalatiespiraal. ‘Hij is niet een leeuw, hij is een konijn’, smaalde een analist in Teheran tegenover The New York Times.

Nu vraag ik me af of ook Soleimani, de Ongrijpbare, niet wat overmoedig was geworden en zich daardoor te grazen liet nemen in een aanval die Trump ditmaal niet op het laatst tegenhield, ondanks de gok die hij ermee nam. Het is pure speculatie, maar het zou kunnen.

Iran heeft inmiddels gereageerd met een beperkte tegenaanval. Het deinst terug voor een openlijke oorlog. Amerika staat weer bovenaan op de escalatierots en heeft daarmee de afschrikking hersteld, lijkt het. Het schaduwgevecht zal waarschijnlijk doorgaan, het gevaar van een grote oorlog blijft. Het decennium is nog jong.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden