OPINIE Donald Trump

Trump in Brexitland: de speciale, historische relatie eindigt waar ‘America First’ begint

Donald Trump onderhoudt zich met zijn vrouw Melania, terwijl de Britse premier Theresa May toekijkt, Brussel, 11 juli.

Donald Trump is na de Navo-top in Brussel bezig met zijn eerste bezoek als Amerikaans president aan het Verenigd Koninkrijk. Bij de Britse regering heerst de overtuiging dat de VS haar na de Brexit te hulp zullen schieten. Dit optimisme is echter misplaatst.

Vrijdag had het Britse kabinet na onderhandelingen op het landgoed Chequers een akkoord bereikt over de toekomstige verhouding met de EU. Het VK zal streven naar een ‘gedeeltelijke vrijhandelszone’ met de EU op basis van een ‘gemeenschappelijk regelboek’ en een ‘gefaciliteerd douanearrangement’.

Wat dit precies inhoudt, zou nog in een witboek worden toegelicht. Maar ondanks de innovatieve terminologie en het verontwaardigde opstappen van de ministers Boris Johnson en David Davis wordt beklemtoond dat dit plan geen afbreuk doet aan de oorspronkelijke ‘rode lijnen’ van Theresa May in de Brexitonderhandelingen. Deze zijn: verlaten van de douane-unie, beperken van het vrije verkeer van personen en het VK onttrekken aan de rechtspraak van het Europees Hof van Justitie. Daarom vormt Chequers dan ook geen ‘zachte Brexit’, maar eerder een zachte versie van een 'harde Brexit’.

De afweging hier is dat het VK enerzijds nog maar beperkte toegang tot de Europese interne markt zal hebben, maar anderzijds in staat zal zijn eigen handelsovereenkomsten met niet-EU landen te sluiten. In de ogen van enthousiaste brexiteers zou deze vrijheid de prijs dubbel en dwars waard zijn. Losgemaakt van de logge EU zou Global Britain wereldwijd kansen grijpen voor handel en samenwerking, oude Commonwealth-bondgenoten en nieuwe partners charmeren en wellicht zelfs iets van de glorie van het oude Empire laten opleven.

Het intensiveren van de speciale relatie met de Amerikanen is een essentieel onderdeel van deze visie. Maar de realiteit zal tegenvallen. Vroegere koloniën zitten niet op een Empire 2.0 te wachten, ook niet de koloniën die  in 1775 in opstand kwamen tegen het gezag in Londen. Een supermacht zoals de VS zal vanuit zijn eigen nationaal belang het post-EU-VK benaderen. Daarbij zal ook het nieuwe economische machtsevenwicht een rol spelen. Weliswaar blijft het VK ook buiten de EU een belangrijke markt, maar in z’n eentje vertegenwoordigt het slechts een zesde van het bruto binnenlands product van de huidige EU. Het VK zal de Amerikaanse onderhandelaars iets moeten bieden om een handelsakkoord voor hen aantrekkelijk te maken. De special relatie eindigt namelijk daar waar America First begint. Daaraan zullen ook de brede glimlach en sympathiebetuigingen bij Trumps visite niets veranderen.

Vervolgens staat het VK voor een dilemma. Proberen de Britten de Amerikanen te lokken met lagere standaarden (bijvoorbeeld wat betreft genetisch gemodificeerde organismen of chloorkip) dan wordt een bilateraal handelsakkoord een stuk waarschijnlijker. Tegelijkertijd is dit in strijd met het idee van een ‘gemeenschappelijk regelboek’ en dus met de toegang tot de EU-markt.

Op het eerste gezicht lijkt het plan van Chequers de kwadratuur van de cirkel. Juridisch klopt dat ook wel. Van alles mag: een zelfstandig handelsbeleid, een van de EU onafhankelijke rechtsmacht en wetgeving, maar tevens zoveel mogelijk harmonisatie met EU-regels voor maximale markttoegang. Alleen mag niet worden vergeten dat economisch en politiek aan elke optie een prijskaartje hangt. De slogan van de Leave-campagne was ‘take back control’. Maar in plaats van controle van de EU af te pakken, wordt die eigenlijk gewoon doorgegeven aan sterke landen buiten de EU. Voor niets gaat de zon op. Dat geldt ook voor het voormalige rijk waar de zon nooit onderging.

Joris Larik is universitair docent voor internationaal en Europees recht aan de Universiteit Leiden. Tussen augustus 2017 en februari 2018 deed hij als Fulbright-Schuman Fellow in Washington D.C. onderzoek naar de externe gevolgen van de Brexit.

Meer over