VerslaggeverscolumnToine Heijmans in Doetinchem

Trekkerterreur leidt de aandacht af van de echte boerenstrijd

De agrarisch ondernemer van het jaar (zeg nooit ‘boer van het jaar’, leer ik, dan worden de tuinders boos) kleedt zich als een topdesigner, met paardenstaart en voyante bril, en introduceert zich op zijn visitekaartje als ‘metropolitan farmer’. Dat is een sneer, zegt hij later, naar de ‘urban farmers’ die denken dat je kunt boeren in een flatgebouw: hippe niksigheid, ‘kan nooit uit’.

Melk van je lievelingskoe.Beeld Elke Melk

Rob Baan heeft gewonnen. In Monster kweekt hij microgroenten en cress – net ontkiemde plantjes, de waterkers voorbij. Ze baden klimaatneutraal in het paarsrode ledlicht van zijn duurzame kassen, terwijl Rob de wereld afschuimt om chefkoks erover te vertellen, ‘architecture aromatique’ is de ondertitel van zijn bedrijf.

‘Je gaat zeker zeggen dat ik er niet uitzie als een boer’ zegt hij met een glas overwinningschampagne in de hand tijdens een anderhalvemeterborrel na afloop van de online prijsuitreiking. Ja dat is het probleem: van een boer heeft iedereen een beeld dat meestal niet klopt, de boerenstand is zo diffuus als het leven zelf. Ligt ook aan de boeren trouwens. ‘We zijn het beste agrarische land ter wereld maar we vertellen het zo slecht’, zegt Rob, ‘er wordt zoveel over ons gepraat maar we praten niet terug. We zijn onmachtig de goede woorden te vinden’.

Dus zijn het trekkerterroristen of biofetisjisten, en niets ertussenin.

Vijf genomineerden zijn aanwezig voor de bekendmaking van de vijfentwintigste eretitel, uitgedeeld door vakblad Boerderij dat moedig standhoudt in de uit de hand gelopen boerenstrijd. Wat eigenlijk een strijd om ruimte is, in een land te klein voor z’n ambities. Maar hier hoor je niemand over nertsenfokkers of snelwegblokkades (die trekkers, hoor ik wel, zijn meestal niet van de boeren maar van de loonbedrijven). Hier gaat het om de toekomst van een bedreigde soort.

Boer van het jaar Rob Baan.Beeld Toine Heijmans

‘Duurzaamheid’ dus – dat woord keert telkens terug in de juryrapporten. Over Kuijpers Kip waar broers Jan en Joris met oom Marcel en ‘ons pap’ Cor in Grubbenvorst een ‘gesloten keten’ maken, ‘van ei tot slachterij’, maar dus wel in een bovenmaats bedrijf met een miljoen kuikens en met de slogan ‘duurzaam hoeft niet duur te zijn’. Of Elke Melk van veehouder Matthijs Baan, die vindt dat melk geen te mengen massaproduct is maar anders smaakt per koe, en daarom de naam van zijn koeien op de fles zet, te koop bij Albert Heijn voor 1 euro 39. Of Eric Thielen met z’n bijna veertigduizend biologische leghennen, bezig met het verbeteren van de wereld, aan de deur hangt het plakkaat ‘planet proof’. Buysman Kruiden, glastuinders te Andijk, ‘op duurzame wijze en met liefde’.

Maar duurzaam is er in veel talen – het ‘kipconcept’ van Jan en Joris heet ‘kloeke kip’ en is een kringloopbedrijf met een eigen slachterij – dat scheelt in wegvervoer. Kuikens worden er in de stal geboren en niet in een broederij, krijgen een eigen paspoort, maar zitten dus wel binnen. Gewoon ‘snelgroeiende plofkippen’, zeggen ze bij Wakker Dier, die Kuijpers Kip nomineerde voor een andere prijs, de ‘Liegebeest Award’.

Moeten ze alweer uitleggen hoe het zit: ‘dit lukt je niet op kleine schaal’, zegt Jan, ‘als je dat doet’, zegt Joris, ‘krijg je lekker eten voor sommigen en wij willen het betaalbaar voor iedereen.’ Wij zijn ecomodernisten, zeggen Jan en Joris, ‘we halen het maximale eruit en dat ligt emotioneel lastig bij de mensen’: schaal en bio gaan niet samen.

Ingewikkeld.

Kloeke kip.Beeld Twitter

Duurste land ter wereld met de laagste kosten voor voeding – zo vat Rob Baan de stand van dit boerenland maar samen: massaproductie in tijden van ruimtegebrek, dat gaat nooit goed. ‘We volgen nog steeds Mansholt en denken dat we de wereld moeten voeden.’

Rob kweekt niet alleen microgroenten maar ook oneliners: ‘boeren en tuinders maken gezondheid en geluk’. En of ik weet welk deel van melk vers wordt verkocht? ‘3,8 procent. De rest gaat in industriekaas en zo.’ Hoeveel een kilo graan kost? ‘Elf cent.’ Of ik weet welke billboards je aantreft op de campus van de landbouwuniversiteit in Wageningen? ‘Campina en Unilever. Nog steeds.’

Duurzaam is geen hobby voor de urban farmers, zegt Rob: het moet de standaard worden. ‘Als we nou eens álle melk biologisch maken’, het is de enige manier, en de minister moet dat doen, ‘dat kun je niet bij de boeren leggen.’

Nouja, zeg ik - we zagen wat een D66’er kan veroorzaken met zijn oproep tot een halvering van de veestapel. ‘Dat is dus de verkeerde manier, dat is van bovenaf een straf opleggen. Zeg ze: het is een halvering met behoud van jullie salaris.’

Boeren strijden om de ruimte en ‘die nog over zijn’, zegt de agrarisch ondernemer van vorig jaar, Annechien ten Have, (kringloopbedrijf met varkens, akkerbouw, biogas) ‘zijn degenen die naar de toekomst kijken, niet naar wat er was’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden