Opinie

'Trek niet te snel conclusies uit een foto'

We zouden wat beter moeten nadenken voordat we een foto gebruiken of beoordelen als illustratie bij onderwerpen waarvan niet zo veel beelden als illustratie te vinden zijn, schrijft fotocriticus van de Volkskrant Arno Haijtema.

Een aantal van de groep van 350 Marokkaanse Nederlanders verhullen hun gezicht als ze luisteren naar het verhaal van een kampoverlevende bij hun bezoek aan Kamp Westerbork in 2005. Beeld anp

De foto met Marokkaanse jongeren op bezoek in kamp Westerborkdie woensdag in de Volkskrant stond (zie boven), heeft onder lezers boze reacties losgemaakt. Het tafereel uit 2005, vastgelegd door minstens vier fotografen, bestaat uit jongeren die luisteren naar het verhaal van een kampoverlevende.

Onder de toehoorders zijn een paar jongens die zich onherkenbaar hebben gemaakt voor de fotografen door hun gezicht te bedekken met hun jas of capuchon. Sommige lezers menen hierin een ernstig gebrek aan respect te bespeuren voor de slachtoffers van de Holocaust, en onwetendheid. Die conclusie zou weleens te snel getrokken kunnen zijn.

Het is goed te bedenken dat de op de foto afgebeelde jongens inmiddels volwassen zijn - je kijkt toch anders naar het tafereel als je weet dat het zich acht jaar geleden afspeelde en niet recentelijk. Op de bewuste dag, 2 mei 2005, waren 350 Marokkaanse jongeren in Westerbork. Op andere foto's van dat bezoek is iedereen goed herkenbaar, en nergens wordt gewag gemaakt van vervelend of baldadig gedrag.

De vraag is dan ook of er bij de jongens die hun gezicht bedekten toen de camera's klikten wel sprake is van gebrek aan respect. Blijkbaar hadden zij er - wellicht in een vlaag van puberale tegendraadsheid - geen behoefte aan herkenbaar in de krant te verschijnen. Dat was hun goed recht.

Aan de haal
Jaren later wordt hun misschien onhandige maar nergens aantoonbaar kwaadwillende houding deze jongens nog steeds nagedragen. De onlangs aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam op iconische persfoto's gepromoveerde historicus Martijn Kleppe heeft aangetoond hoe de media op onthutsende wijze aan de haal zijn gegaan met een paar foto's van de Marokkaanse jongens in Westerbork. Er werd er een afgebeeld bij verhalen over Marokkaanse straatterreur en probleemgezinnen. Een variant werd afgedrukt op de omslag van het boek Het Marokkanendrama. En woensdag illustreerde het tafereel een ingezonden brief in de Volkskrant over de moeizame integratie van islamitische allochtonen. Geen datum in het bijschrift, gelukkig wel de informatie dat de jongens op bezoek waren in kamp Westerbork.

De conclusie dat de Marokkaanse jongens geen respect hadden voor de Holocaustslachtoffers is niet op feiten gebaseerd, de woede van de lezers is dat evenmin. Duidelijk is dat de media steken laten vallen.

Het bezoek van een grote groep Marokkanen aan Westerbork zou kunnen worden uitgelegd als een hoogtepunt van integratie, maar de foto's van die dag worden - jaar in jaar uit - juist gebruikt in een voor de bevolkingsgroep uiterst negatieve context.

De keuze voor zo'n foto wordt niet ingegeven door anti-Marokkaanse sentimenten. Veeleer is er sprake van gehaast dan wel gemakzuchtig pragmatisme. Het valt voor fotoredacties meestal niet mee, met het zicht op de deadline, een verhaal over Marokkaanse probleemjongeren van geschikt beeldmateriaal te voorzien. Wie in het archief of de beeldbank zoekt naar 'Marokkaan', 'jongere' en 'niet herkenbaar' kan gemakkelijk op zo'n Westerborkfoto stuiten. Het feit dat de jongens anoniem zijn, noodt niet tot second thoughts - een anonymus beklaagt zich niet.

Hoewel de foto de lezer een spiegel voorhoudt - wie in blinde woede ontsteekt kan zich afvragen of zijn beeld van de werkelijkheid niet wordt verkleurd door vooroordelen - zou het mooi zijn als de Westerborkfoto's niet langer worden misbruikt ter illustratie van falende integratie en erger. De Volkskrant heeft daar ook aan meegedaan, die zal het nu wel laten. Hopelijk gaan fotografen op zoek gaan naar een nieuwe werkelijkheid.

Arno Haijtema is fotocriticus van de Volkskrant. Dit stuk verscheen als ingezonden brief in de Volkskrant van dit weekend.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.