Column Kelli van der Waals

Tragisch: de behoefte om eruit te zien als een bewerkte socialemediaversie van jezelf

Kelli van der Waals werpt in deze rubriek een blik op onlinecultuur.

De Haagse kunstenaar Philip Akkerman schildert sinds 1981 zelfportretten. Zo’n honderd tot honderdvijftig per jaar, inmiddels tellen ze op tot meer dan vierduizend. Vorig jaar was hij naar aanleiding van een nieuwe tentoonstelling te gast in het radioprogramma Kunststof, waar presentator Jellie Brouwer hem vroeg zijn eigen gezicht te omschrijven: ‘Want je kent het als geen ander.’

‘Ja, dat is… dat is dus niet zo’, antwoordde Akkerman. ‘Mensen hebben geen geheugen voor hun eigen gezicht. Als jij je ogen sluit, zie je Jimi Hendrix voor je als ik zijn naam noem, en David Bowie, en Mark Rutte. Je ziet ze gelijk voor je, pats! Maar je eigen hoofd, ook al kijk je iedere dag in de spiegel, dat kan je je niet voor de geest halen.’

Of je ooit je eigen smoel kan bekijken zoals het is, of zoals anderen het zien, lijkt me gezien al je gedachten, vooroordelen en onvermogen tot objectiviteit over jezelf – niemand over wie je subjectiever bent – schier onmogelijk. Niet terwijl je in de spiegel koekeloert, en al helemaal niet als je jezelf bekijkt door de camera van je smartphone, zoals voor velen de gewoonte is. Zelfs objectief gezien stroken selfies niet met de werkelijkheid, want de hoek waaruit en de korte afstand waarop ze gemaakt worden, vervormen de verhoudingen van je gezicht. Selfies kunnen je neus tot dertig procent groter laten lijken.

Des te tragischer is een nieuw fenomeen genaamd Snapchat dysmorphia, waar drie experts van de dermatologie-faculteit van de Boston University of Medicine deze maand over schreven in een artikel getiteld Selfies – Living in the Era of Filtered Photographs. Snapchat dysmorphia is de behoefte om eruit te zien als een bewerkte socialemediaversie van jezelf.

Vroeger, schrijven de auteurs van het artikel, waren fotobewerkingstechnologieën alleen beschikbaar voor beroemdheden, en verheerlijkte het grote publiek de schoonheidsstandaarden die daaruit voortkwamen. Nu zijn er de filters van Snapchat en Facetune en kunnen we onze eigen beeltenis op eenzelfde wijze perfectioneren. Nemen mensen geen foto’s van beroemdheden meer mee naar de plastisch chirurg, maar wensen ze een gefilterde versie van zichzelf te worden, met vollere lippen, grotere ogen en een dunnere neus. 55 procent van de chirurgen zegt patiënten te hebben die zich willen laten opereren om betere selfies te kunnen maken.

Het alarmerende aan deze trend is niet alleen dat dit ideaalbeeld niet aan elkaar te opereren valt, de auteurs maken zich vooral zorgen over de vervaagde grens tussen realiteit en fantasie: ‘Deze apps koppelen ons los van de werkelijkheid, omdat we verwachten er net zo perfect verzorgd en gefilterd uit te zien in het echte leven.’ De effecten zouden vooral schadelijk kunnen zijn voor mensen met een stoornis van de lichaamsbeleving en voor adolescenten, die sneller geneigd zijn dit nieuwe schoonheidsideaal te internaliseren. Een onbereikbaar ideaal, zo onbestaanbaar als de herinnering aan je eigen gezicht.

Het is het verlengde, eigenlijk, van die bekende Dove-reclame uit 2013, waarin vrouwen zichzelf beschreven voor een profielschets. Ze waren door een gordijntje afgeschermd van de tekenaar, die hen vroeg wat te vertellen over hun haar, hun kin, hun kaaklijn. Het resultaat was steeds een vaag gelijkende, heks-achtige versie van hoe de vrouwen er echt uitzagen. Tranen in hun ogen toen de vrouwen achteraf hun zelfbeschreven gelaat terugzagen, met daarnaast een realistischer tekening op basis van de beschrijving van een ander. Slogan: ‘Je bent mooier dan je denkt.’

Maar blijkbaar nooit zo mooi als met een filter.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.