VerslaggeverscolumnMichel Maas in Utrecht

Toeristen worden gerepatrieerd, maar expats kunnen niet ‘terug naar huis’ – daar zijn ze al

‘Het is ons nog niet gelukt weg te komen. We werken eraan.’

Wekenlang wisselen we berichten uit. Een expat in Afrika en ik. Niet voor de krant maar omdat we vrienden zijn. Deze is van 25 maart. Het luchtruim boven het land is op slot gegaan. Geen moment klinkt het dringend. ‘Ze hebben weten te onderhandelen dat er nog twee KLM-toestellen weg mochten. Leeg heen, vol terug.’ Op die vluchten was geen plek meer vrij, maar er is geen haast, er komt vast wel weer een vlucht.

Expats zijn geen toeristen. Als ze weggaan gaan ze niet echt ‘terug naar huis’, want ze zijn thuis waar ze zijn. Weggaan betekent voor hen vertrekken, en dat doe je niet zomaar. Een kennis heeft haar studerende dochter met de allerlaatste vlucht uit Londen gehaald, om bij elkaar te zijn. Een ander heeft zijn studerende dochter in Londen gelaten, omdat het daar misschien veiliger is. Je weet niet wat het beste is. Je kan alleen maar hopen dat je de goede keus maakt.

Aan de vlucht wordt gewerkt. ‘Vanuit de ambassade blijven we maximaal druk uitoefenen om ten minste nog één KLM-vlucht het land uit te krijgen’, schrijft de Nederlandse ambassadeur. ‘Mijn inschatting is dat die vlucht er wel zal komen, maar ik weet niet wanneer.’

Een mooi, veilig expathuis.

De KLM weet 14 april nog van niets. Woordvoerder Paul Weber kan althans niets vinden. ‘Repatriëring is een zaak van Buitenlandse Zaken’, zegt hij. Die doen de planning en de KLM vliegt: vorige week zes keer naar Australië en Nieuw-Zeeland om 2.000 Nederlanders op te halen, plus een vlucht uit Johannesburg.

Het net blijft zich verder sluiten: ‘Nu is ook alle openbaar vervoer verboden, en de handel op de markt in alles behalve voedsel. De prijzen van voedsel en brandstof skyrocketen.’ Armoede, schaarste en stijgende prijzen zijn nooit een goede combinatie. Ik krijg later een NOS-filmpje toegestuurd over mensen die vechten om voedsel. Dat is in Kenia gebeurd, maar het kan ook hier gebeuren, of in Jakarta, of in Bangladesh.

Een reden om te vertrekken.

‘Ik wil wel graag naar Nederland: vanwege de sociale onrust, en ik heb astma.’

Is er geen goed ziekenhuis daar?

‘Niet een waar je geïntubeerd en beademd wilt worden.’

Op 7 april wordt de opsluiting opnieuw strenger. De straat wordt verboden terrein.

‘We mogen niet meer buiten ‘excercisen’. De hond uitlaten?’ Zo’n restrictie negeer je beter niet.

‘De president heeft net de security forces verzocht geen mensen meer in elkaar te slaan.’

Iedereen is bang voor de politie. Op het internet gaat een politiecommandant tekeer: ‘Kun je je kinderen verdomme van de straat houden!’ en hij trekt zijn pistool. ‘Weet je wat: ik schiet een kogel in je reet.’

9 April is er nieuws: ‘OMG we hebben plaats op een vlucht naar Stockholm!’

De lucht, waar het altijd wemelt van de condensstrepen, is leeg.

Ethiopean Airlines vliegt daar over een week naartoe. Een vlucht voelt als een kostbaarheid in oorlogstijd. Het heet niet voor niets ‘vlucht’. Maar zelfs nu blijft alles tot de laatste seconde onzeker, want ‘nu heeft de KLM de aansluitende vlucht gecanceld’. Wat betekent dat nou weer? Kun je Stockholm dan nog uit? Moet je in quarantaine?

11 April: ‘De noodtoestand is ingegaan. Het probleem is dat nu álle verkeer is verboden. We moeten een ontheffing aanvragen bij de lokale autoriteiten, maar mensen zeggen dat de politie die ontheffingen niet meer erkent.’ Kunnen mensen nog wel naar het vliegveld? Niemand wil chaos maar in dit soort landen is die er altijd, al is het maar als mogelijkheid.

Hoe kort geleden is het dat zelfs de afgelegenste plek op aarde niet verder weg was dan een creditcard en een dagje vliegen? Ineens is de wereld doorsneden door ijzeren grenzen en keiharde beperkingen die elke dag weer kunnen veranderen. Je weet wanneer je vertrekt, maar of je aankomt is nooit zeker.

In Kenia vochten de mensen al om voedsel.Beeld AP

‘Als het niet lukt kun je altijd nog blijven’, klinkt het laconiek. ‘We hebben eten en we zitten in een mooi, veilig huis.’ Veel expats blijven, misschien omdat vliegen erg duur is, of omdat ze hun buitenlandse partner niet willen achterlaten, of omdat ze hopen dat het wel los zal lopen.

Een oorlog is makkelijker, zeg ik. Je steekt één grens over en je bent eruit.

‘Dat geldt alleen voor de privileged’, krijg ik terug. ‘Anderen moeten met een bootje de Middellandse Zee over.’

Klopt ook weer. Voor miljoenen mensen is élke grens van ijzer. Dit weekeinde zijn op de Middellandse Zee weer drie bootjes met 173 vluchtelingen gered. Ze waren op weg naar een werelddeel dat ze weert als de ziekte, met corona als nieuw excuus. Een vierde bootje is onderweg gekapseisd; de 85 opvarenden daarvan zijn vermoedelijk verdronken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden