Column Arnon Grunberg

Toen ik het interview met Rutger Bregman in de Volkskrant las, wist ik dat Pangloss helemaal terug was

Geregeld vraag ik me af hoeveel mensen Candide van Voltaire hebben gelezen. Ik geef toe, het is het enige wat ik van Voltaire heb gelezen, het is een dun, geestig, onontbeerlijk boekje waarin de gedachte dat wij in de best mogelijke van alle werelden leven, een idee van de filosoof Leibniz, kritisch wordt beschouwd.

Dit optimisme wordt uitgedragen door professor Pangloss, een verrukkelijk personage.

Toen ik het interview van Sara Berkeljon met Rutger Bregman in de Volkskrant van zaterdag las wist ik dat Pangloss helemaal terug was.

Een bepaald soort optimisme en idealisme zouden we panglossisme moeten noemen, eigenlijk een variatie op een zeer christelijke gedachte: God is goed, dus moet de wereld goed zijn en het kwaad eigenlijk ook.

God staat in bepaalde kringen niet in hoog aanzien, maar je kunt de theorie ook aanhangen zonder God. Vervang God door mens en klaar is kees.

De gemiddelde heilsleer heeft altijd problemen gehad met feiten, kunst, gedachten, kortom alles wat die heilsleer in de weg staat. Zo werd in het reëel bestaande boeren- en arbeidersparadijs, de Sovjet-Unie, die literatuur die geen ‘positief mensbeeld’ uitdroeg als een decadent product van de bourgeois beschouwd.

Ik zie onze hedendaagse Nederlandse Pangloss voor me als volkscommissaris voor optimisme en geluk in de stad Omsk en de omliggende dorpen, waar hij de slachtpartijen van de 20ste eeuw verklaart door erop te wijzen dat het kwaad de door en door goede menselijke empathie soms kan misbruiken.

Gogol had een prachtige roman over onze volkscommissaris voor optimisme en geluk kunnen schrijven maar die is helaas dood, zijn mensbeeld was niet positief genoeg. Hobbes, Dostojevski, Kästner, allemaal gestorven aan een te weinig positief mensbeeld. Gelukkig leven de Panglossen voort. En niets ten nadele van Berkeljon, maar geef na het lezen van haar prachtige interview Voltaire ook een kans.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden