Opinie

'Toekomstscenario Syrië: een bloedige, door-etterende strijd'

De Syrische president Assad heeft te weinig steun om het hele land onder controle te houden en het verzet is niet genoeg getraind om te winnen. Zo ettert het conflict door, vindt Marno de Boer.

Nu het rebellenbolwerk Baba Amr in Homs is gevallen en het Syrische leger Idlib is binnengetrokken, lijkt de Syrische opstand haar momentum verloren te hebben.

Verscheidene analisten wijzen Assad reeds als winnaar aan. Het verloop van zijn militaire campagne wijst er echter op dat hij waarschijnlijk niet de orde in het hele land kan herstellen. Het toekomstperspectief is daarom een bloedige, voortsudderende strijd waarin geen van beide partijen de beslissende slag kan uitdelen.
Assad beschikt over een aantal steunpilaren. De Shabiha-militie en de veiligheidstroepen van de geheime dienst zijn innig met het regime verbonden. Ze zijn net als Assad hoofdzakelijk uit de Alawietenminderheid afkomstig.

Assads broer
In de strijd tegen de voornamelijk soennitische opstandelingen hebben ze inmiddels zoveel bloed aan hun handen dat ze geen weg terug zien.
Ook op de Gardedivisie en Vierde Gepantserde Divisie kan het regime rekenen. Deze bestaan ook vooral uit Alawieten en staan onder persoonlijk bevel van Assads broer Maher. De rest van het leger bestaat hoofdzakelijk uit soennieten en is dus minder loyaal.

De compositie van het veiligheidsapparaat bepaalt Assads aanpak. De hoofdstad Damascus moet kost wat kost onder controle blijven. Dit lukt redelijk door de Gardedivisie permanent naast de Shabiha en veiligheidstroepen in te zetten. Hier heeft het regime dan ook nog geen artilleriebeschietingen hoeven te gebruiken.

In de andere steden van het land zijn bijna alleen veiligheidstroepen en Shabiha actief. Zij proberen met terreur het verzet te breken, maar verliezen toch regelmatig de controle over dorpen en wijken. Het leger staat hoofdzakelijk buiten de bebouwde kom opgesteld en beschiet van daaruit onrustige buurten. Dat het vooral die taak heeft, komt doordat het regime de soennitische soldaten niet vertrouwt en alleen met executies de discipline kan bewaren.

Stadsoorlog
Begeleidende veiligheidstroepen controleren of de manschappen wel schieten en of ze niet proberen te deserteren. Dit kan echter alleen gebeuren als ze overzichtelijk in een open veld staan. In een chaotische stadsoorlog, waar kleine eenheden van gebouw tot gebouw vechten, zouden teveel militairen de benen nemen.

Daar komt nog bij dat veel legereenheden waarschijnlijk ongemotiveerd zijn, waardoor ze matig zouden presteren in intensieve en stressvolle gevechten tegen stadsguerrilla's.

Extreem traag
De enige eenheid die overblijft om buiten Damascus effectieve grondoperaties uit te voeren, is de Vierde Divisie. Dit verklaart waarom het regime de verzetshaarden stad voor stad aanpakt. Het verklaart ook waarom de eenheid pas na een maand voorbereidende beschietingen de wijk Baba Amr in Homs introk. Dit is extreem traag voor een elitedivisie die slechts matig getrainde guerrilla's met lichte wapens tegenover zich heeft. Het regime kan echter geen risico nemen met wat in feite haar enige troefkaart is.

Het lijkt onwaarschijnlijk dat deze ene divisie, die bovendien ook met uitputtingsverschijnselen te maken gaat krijgen, heel Syrië kan pacificeren. Veelzeggend is dat als het gewone leger, de Shabiha en veiligheidstroepen het gedrieën moeten opknappen ze een stad niet onder controle kunnen houden. Dit gebeurt in Homs, Idlib, Deraa, Hama, Aleppo en in talloze kleinere plaatsen.

Martelingen
De opstand is namelijk nog lang niet beëindigd. De val van Baba Amr was een tegenslag, maar het verzet heeft een brede achterban van soennieten die zo'n driekwart van de bevolking uitmaken. Hoe gemotiveerd zij zijn, valt af te lezen aan het feit dat ze ondanks de sluipschutters en martelingen al meer dan een jaar dagelijks massaal de straat opgaan, zelfs nu weer in Homs.

Saoedi-Arabië en Qatar beginnen hen nu ook van wapens te voorzien. Zij zien hun kans schoon om rivaal Iran dwars te zitten door diens bondgenoot Syrië, tevens doorvoerhaven van wapens naar Hezbollah, instabiel te houden. De Golfstaten beseffen dat zolang er beelden van de gruweldaden van Assad opduiken, de internationale gemeenschap de leveringen stilzwijgend zal toestaan.

Geen beslissing
Dit wil niet zeggen dat het verzet wint. De Shabiha en de veiligheidstroepen vechten met de moed der wanhoop. De opstandelingen moeten ook nog veel vorderingen maken in training, coördinatie en bewapening voordat ze de Gardedivisie of de Vierde Divisie kunnen verslaan.

Het meest waarschijnlijke toekomstscenario is dan ook een door-etterend conflict waarin geen van beide partijen een beslissing kan forceren. Intussen zal het dodental blijven stijgen en komen bevolkingsgroepen nog meer tegenover elkaar te staan.

Marno de Boer is militair historicus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden