Timmermans moet de Britten in de EU houden

Het voorkomen dat de Britten de EU verlaten, kan de noodzakelijke koerswijziging forceren die Europa nodig heeft om steun van de bevolking te herwinnen.

null Beeld epa
Beeld epa

Wordt Frans Timmermans naar Brussel gestuurd om een 'Brexit' te voorkomen, een uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie? Dat valt te hopen. Een van de fundamenteelste Europese kwesties voor Nederland is de vraag of de Britten de EU zullen verlaten. Maar in Den Haag is het stil over een mogelijke Britain exit.

Sommigen denken dat het in-or-out-referendum in 2017 in het Verenigd Koninkrijk met een sisser zal aflopen. Anderen vinden het Britse navelstaren totaal onbelangrijk te midden van de nieuwe geopolitieke spanningen rond Rusland en Oekraïne, Syrië en Irak, Israël en Gaza. 'Echte' Europeanen juichen openlijk de Brexit toe. Opgeruimd staat netjes. Ook pragmatische Nederlandse onderhandelaars hebben genoeg van de Britse dwarsliggers. Britten gelden als onbetrouwbare bondgenoten die beloftes breken.

Hiertegenover staat de visie dat Brexit, helemaal voor Nederland, een systeemrisico is. Zonder de Britten, zal de EU fundamenteel van koers veranderen. Een politieke 'verzuidelijking' van Europa dreigt dan in de plaats te komen van het Europa van de interne markt. En de EU is al op drift geraakt door de eurocrisis en de chaos langs de buitengrenzen.

Zwaargewichten als ECB-president Draghi, aankomend EU-Commissaris Moscovici uit Frankrijk, maar ook de Duitse minister Schäuble van Financiën willen een activistisch economisch beleid in en via de EU. Nederland heeft zo'n politiek-economische unie altijd afgewezen. Niet voor niets trotseerden de Nederlanders ooit de reusachtige Charles de Gaulle om de Britten Europa binnen te halen.

Maar de seinen staan nu anders. Er is sprake van Europese regeringsvorming met de verkiezing van Commissievoorzitter Juncker als 'Spitzenkandidaat', en het Europees Parlement dat zich opwerpt als volwaardig parlement. De discussie over een 'Brexit' komt niet voor niets op in deze tijd van verdiepte Europese integratie. De eurocrisis heeft de uitbouw van de Europese instellingen fors gestimuleerd. Met een Europees noodfonds, taakuitbreiding van de ECB en de plannen in de Commissie voor grotere EU-budgetten. Dit zijn ontwikkelingen die menigeen in het Verenigd Koninkrijk doen huiveren. Europese 'staatvorming' is de grootste steen des aanstoots. Geen ever closer union.

Nederland en de Britten delen centralisatie-angsten en de voorkeur voor diversiteit. Timmermans heeft zich als minister in de Financial Times verzet tegen de sluipende regeringsvorming door de Europese instellingen en gepleit voor een 'bescheiden EU, die moet beseffen dat de Unie niet bestaat zonder de lidstaten'.

De Brexit zet het Nederlandse Europa-debat op scherp. Niet langer kan premier Rutte Europese vergezichten laconiek wegwuiven. Het voorkomen van Brexit is een groot Nederlands belang en vraagt drie stappen. De eerste is de erkenning dat Nederland zijn EU-beleid in zeer sterke mate op het Britse Europabeleid moet afstemmen. In deze cruciale fase telt vooral de vraag hoe de Britten binnenboord te houden. Met een dreigende 'Brexit' verschuift elke Europese machtsbalans en doemt het gevaar op dat de EU een hybride mengvorm wordt van een etatistische politieke unie à la française en een federale kloon van de Bondsrepubliek.

Ten tweede hebben de Britten bewijs nodig dat de ambitie van een ever closer union in het Europese Verdrag op haar grenzen is gestoten. Rutte en Timmermans hebben dit al met de mond beleden, maar er moet een krachtig Europees signaal komen om de Britten te overtuigen. Een verdragswijziging zou het duidelijkst zijn, maar een beargumenteerde uitspraak van de Europese Raad en de Europese Commissie kan ook. Een ever closer union is de kern van de Britse en Nederlandse onrust, en die van grote delen van het Europese electoraat. De Brexit-dreiging moet worden benut voor een minder bedreigende Europese integratiekoers.

Ten derde is het onontkoombaar dat op EU-niveau wordt vastgelegd dat een sterk Europa alleen kan op basis van sterke lidstaten. Dat is een heel andere lijn dan die van de Duitse minister Schäuble, die vindt dat economische taken supranationaal versterkt moeten worden. Londen en Den Haag zien dat wezenlijk anders.

Er is veel aan gelegen het Verenigd Koninkrijk in de EU te houden. De Brexit-discussie kan de noodzakelijke koerswijziging forceren die Europa nodig heeft om steun van de bevolking te herwinnen. Ook kan het Verenigd Koninkrijk, juist in deze tijden van geopolitieke spanning, niet gemist worden als belangrijke Europese defensiemacht en als actief lid van de Veiligheidsraad.

Nederlandse diplomaten en politici mogen zich ergeren aan het Britse eiland-gedrag, ze staan veelal voor dezelfde Europese doelstellingen, waarden en methoden. Noordelijke strategische partners zijn schaars en dan vaak ook nog klein - Zweden, Denemarken of Finland.

Wat er ook precies in de portefeuille van Frans Timmermans zit, laat in elk geval 'het voorkomen van Brexit' er deel van uitmaken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden